De gemeente Terneuzen heeft al jaren te maken met een omvangrijk softdrugstoerisme in de binnenstad. In de loop van 2006 is het volume van het softdrugstoerisme en de daarbij komende vormen van overlast (parkeer- en verkeersoverlast, audiovisuele overlast van softdrugskopers et cetera) dusdanig van omvang geworden dat vraagtekens worden gezet bij de huidige situatie van twee gedoogde verkooppunten. De gemeente Terneuzen heeft onderzoeks- en adviesbureau INTRAVAL opdracht gegeven enkele onderzoekswerkzaamheden uit te voeren om informatie te verschaffen voor een onderbouwde beslissing over eventuele aanpassingen van het coffeeshopbeleid.

Onderzoekvraag en opzet
Uit de bovengeschetste situatie zijn drie onderzoeksvragen afgeleid: A. In hoeverre zijn de beleids(on)mogelijkheden om de toestroom van buitenlandse drugstoeristen terug te dringen van toepassing op de situatie in de gemeente Terneuzen?; B. Op welke wijze kan het (koop)gedrag van buitenlandse drugstoeristen worden beïnvloed zodat zij niet meer naar Terneuzen komen?; en C. Welk aanbod sluit beter aan bij de huidige omvang en herkomst van de vraag naar softdrugs, wanneer die onontkoombaar mocht zijn?

Voor de beantwoording van deze vragen zijn de volgende onderzoekswerkzaamheden uitgevoerd: een literatuurstudie; interviews met betrokkenen in de gemeente Terneuzen; interviews met functionarissen in (Belgische) buurgemeenten; tellingen van het aantal bezoekende klanten van de twee huidige coffeeshops; interviews met klanten van de huidige coffeeshops; en een overlastmeting onder bewoners van de binnenstad. Verder is nagegaan welke ervaringen een vijftal andere grensgemeenten in Nederland hebben opgedaan bij de uitvoering en handhaving van het coffeeshop- en (soft)drugsbeleid. In totaal hebben 30 gesprekken plaatsgevonden met 34 personen, zijn 150 bewoners van de binnenstad geënquêteerd en zijn 158 coffeeshopbezoekers ondervraagd.

Juridische context
De gemeente Terneuzen heeft bij de invulling en uitvoering van haar coffeeshopbeleid te maken met verschillende nationale en internationale wet- en regelgeving. In hoofdstuk twee wordt daarom onder andere ingegaan op de landelijk geldende Opiumwet en de zogenoemde AHOJ-G criteria. Daarnaast komen de bevoegdheden van de burgemeester aan bod waarmee illegale verkooppunten van (soft)drugs (woningen, lokalen) kunnen worden aangepakt. Bij de uitvoering van het drugsbeleid door Nederlandse (grens)gemeenten spelen verder enkele Europese verdragen een belangrijke rol. Ook deze verdragen komen in hoofdstuk twee aan bod. Er wordt onder meer ingegaan op de juridische consequenties van het zogenoemde Akkoord van Schengen.

Klanten coffeeshops
In de onderzoeksperiode bedraagt het totaal aantal kopende bezoekers bij beide coffeeshops gemiddeld per dag tussen de 2.300 en 2.900. In hoofdstuk drie wordt nader ingegaan op de achtergrondkenmerken van de bezoekers van de beide coffeeshops. Ook wordt aandacht besteed aan hun koopgedrag (frequentie, hoeveelheid et cetera). In dit hoofdstuk zijn tevens de ideeën van de bezoekers voor eventuele aanpassingen van het coffeeshopbeleid (en de mogelijke effecten daarvan) opgenomen.

Overlast en criminaliteit
De overlastmeting onder bewoners van de binnenstad van Terneuzen heeft voor de verschillende vormen van (ervaren) overlast en criminaliteit een aantal indicatorscores opgeleverd. Deze scores zijn vergeleken met de in 1996 en 2002 uitgevoerde overlastmetingen van de Monitor drugsoverlast Nederland. In hoofdstuk vier wordt ingegaan op: de mate van het voorkomen van verschillende buurtproblemen en overlastvormen; de waardering voor de woonomgeving; de mate van persoonlijk ervaren drugsoverlast, jongerenoverlast, alcoholoverlast en parkeeroverlast; de (on)veiligheidsgevoelens van bewoners; en het slachtofferschap van bewoners (vermogens- en geweldsdelicten).

Naast de overlastmeting onder bewoners worden verder in hoofdstuk vier enkele overlastgegevens gepresenteerd van het drugsoverlastproject Houdgreep en de gemeentelijke inloopdag (Overlast: 'Zegt u het maar'). Ook is er aandacht voor de standpunten van de actiegroep 'De Grens is Bereikt' en de Wijkraad Binnenstad.

Buur- en grensgemeenten
De ervaringen en standpunten van buur- en grensgemeenten worden besproken in het vijfde hoofdstuk. In de gesprekken met burgemeesters, ambtenaren en politiefunctionarissen is nagegaan welke meningen de Belgische en Zeeuwse buurgemeenten hebben over het (huidige en toekomstige) drugsbeleid van de gemeente Terneuzen. Verder is bij vijf grensgemeenten (Venlo, Maastricht, Breda, Bergen op Zoom en Roosendaal) nagegaan welke recente ervaringen zij hebben op het gebied van de aanpak van softdrugstoerisme en de verplaatsing c.q. uitbreiding van coffeeshops in hun gemeente.

Aanpak softdrugstoerisme
In hoofdstuk zes wordt antwoord gegeven op de eerste twee onderzoeksvragen. In het hoofdstuk komen de (juridische) (on)mogelijkheden van verschillende beleidsopties aan bod die enerzijds het volume van het softdrugstoerisme en anderzijds het koopgedrag van de huidige bezoekers kunnen beïnvloeden. Achtereenvolgens zijn dit: het verbod op de verkoop aan niet-ingezetenen; de aanpassing van het beleid van buurgemeenten; de verhoging van de maximale toegestane verkoophoeveelheid per persoon per dag; de aanpassing van de openingstijden van de coffeeshops; een strikter afficheringverbod; aanscherping van het parkeer- en verkeersbeleid; uitbreiding van het aantal drugscontroles; preventief beleid in België en Frankrijk; en beperking van de kwaliteit van softdrugs.

Beleidsalternatieven
Daar waar hoofdstuk zes oplossingen voor de aanpak van het softdrugstoerisme op korte en middellange termijn aandraagt, wordt in het zevende hoofdstuk ingegaan op de beantwoording van de derde onderzoeksvraag. Er worden vier beleidsalternatieven gepresenteerd die zich richten op de lange termijn: a. geen wijzigingen in het coffeeshopbeleid; b. vestiging van een extra coffeeshop buiten de kern van Terneuzen; c. verplaatsing van één of beide coffeeshop(s) buiten de kern van Terneuzen; en d. sluiting van beide coffeeshops. Van alle vier worden de voor- en nadelen beschreven, komen de randvoorwaarden en de juridische context aan bod en worden de verwachte effecten geschetst. Vervolgens worden enkele algemene randvoorwaarden, die belangrijk zijn bij de invulling van het gemeentelijk coffeeshopbeleid, behandeld. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een eerste, indicatieve afweging van de beleidsalternatieven aan de hand van enkele criteria.