INTRAVAL. Bureau voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek en advies
 
Coffeeshops geteld
Hoofdstuk 2    Verkooppunten (deel 1)
In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van het aantal verkooppunten van softdrugs. Er worden drie soorten verkooppunten onderscheiden: coffeeshops, soortgelijke verkooppunten en overige verkooppunten. Tevens wordt aandacht besteed aan smartshops en growshops.
Coffeeshops
Volgens het Openbaar Ministerie dient onder coffeeshop te worden verstaan: alcoholvrije horeca-inrichting waar handel in en gebruik van softdrugs plaatsvinden. Volgens deze definitie worden horeca-inrichtingen waar naast de verkoop van cannabis ook alcohol wordt geschonken, niet tot de coffeeshops gerekend. Deze begripsomschrijving wordt (nog) niet door alle gemeenten gehanteerd. Evenals in het onderzoek 'Cannabis in Nederland' is het in dit onderzoek aan de gemeenten zelf overgelaten welke horeca-inrichtingen als coffeeshop worden beschouwd (Bieleman e.a. 1997). Steeds meer steden hanteren echter dezelfde definitie gebaseerd op de AHOJ-G criteria (geen affichering, geen harddrugs, geen overlast, geen verkoop aan jongeren beneden de 18 jaar en geen verkoop van grote hoeveelheden van meer dan 5 gram). Alleen het verbod op de verkoop van alcohol is een criterium dat (nog) niet overal wordt toegepast.
Soortgelijke verkooppunten
Onder soortgelijke verkooppunten van cannabis worden verstaan: alle inrichtingen, anders dan coffeeshops (volgens de definitie van de gemeente), waar cannabisproducten worden verkocht en gebruikt. Het gaat hierbij om overige horeca-inrichtingen (café's, shoarmazaken en dergelijke), winkels en sociaal-culturele instellingen. Voor deze inrichtingen geldt dat de verkoop van softdrugs niet het hoofdbestanddeel van de activiteiten vormt.
Overige verkooppunten
Bij overige verkooppunten gaat het om alle verkooppunten van softdrugs die niet zijn ondergebracht in een openbare inrichting. Tot de overige verkooppunten worden gerekend: woningen, handel op straat, koeriersdiensten en afhaalgelegenheden.
Smartshops
Onder smartshops worden winkels verstaan die ecodrugs (XTC-vervangers, euforiserende en ontspannende middelen), paddestoelen, energy-dranken en dergelijke verkopen en waar eventueel een ruimte aanwezig is voor het gebruik van deze drugs.
Growshops
Tot growshops, ook wel bekend als headshops, worden winkels gerekend die benodigdheden verkopen voor de thuiskweek van cannabis en attributen voor het roken van cannabis (hasjpijpjes en dergelijke).
Resultaten
De resultaten die in dit hoofdstuk worden gepresenteerd komen uit de telefonische enquêtes onder gemeenteambtenaren en politiemedewerkers van alle gemeenten in Nederland. Tevens worden vergelijkingen gemaakt met resultaten uit het onderzoek 'Cannabis in Nederland'. In dat onderzoek is een telefonische enquête gehouden onder ambtenaren van 116 gemeenten en politiemedewerkers in 30 gemeenten in Nederland.
2.1    Coffeeshops
Uit de telefonische enquête onder ambtenaren van alle gemeenten in Nederland blijkt dat zich eind 1999 in de 538 Nederlandse gemeenten in totaal 846 coffeeshops bevinden. Van de gemeenten heeft 80% (433) geen coffeeshops, 6% (34) één coffeeshop en 5% (29) meer dan vijf coffeeshops (tabel 2.1).
Tabel 2.1
Gemeenten en coffeeshops, 1999
Aantal
coffeeshops
Aantal
gemeenten
% Aantal coffeeshops in
deze gemeenten

0 433 81 0
1 34 6 34
2 21 4 42
3 11 2 33
4 10 2 40
5 6 1 30
6 t/m 10 8 2 56
11 t/m 15 6 1 84
16 t/m 20 6 1 104
21 t/m 50 0 0 0
51 t/m 100 2 0 135
meer dan 100 1 0 288

Totaal 538 100 846

 
   
Op basis van een telefonische enquête onder 116 gemeenteambtenaren is destijds een schatting gemaakt van het totale aantal coffeeshops in Nederland in 1997. Deze schatting kwam uit op 1.179 coffeeshops. Wanneer op basis van deze steekproef een schatting wordt gemaakt voor 1999 dan komen we uit op 913 coffeeshops in heel Nederland, een daling van 22%. De schatting is enigszins hoger dan het feitelijke aantal coffeeshops. Dit verschil wordt met name veroorzaakt door de gemeenten met 20.000 - 50.000 inwoners.
Uit tabel 2.2 blijkt dat het aantal coffeeshops in Nederland in 1999 in vergelijking met 1997 is afgenomen. In de 116 gemeenten die zowel in 1997 als in 1999 zijn geënquêteerd bevinden zich in 1997 1.019 coffeeshops, terwijl er in 1999 nog 796 zijn. Dit is een daling van 22%.
Tabel 2.2
Coffeeshops in Nederland naar gemeentegrootte in 1997 en 1999
Nederland Steekproef 116 gemeenten
Aantal
inwoners
Schatting 97 Schatting 99 Aantal 99 Aantal 97 Aantal 99

< 20.000 ± 50 ± 25 14 7 3
20 - 50.000 ± 170 ± 150 84 62 57
50 - 100.000 ± 120 ± 110 115 111 103
100 - 200.000 211 186 190 211 186
> 200.000 628 442 443 628 442

Totaal ± 1179 ± 913 846 1019 791

 
Spreiding
Ruim de helft (52%, 443 coffeeshops) van alle coffeeshops in Nederland bevindt zich in de vier grootste steden (steden met meer dan 200.000 inwoners), waarvan Amsterdam het grootste aantal coffeeshops heeft (288). Den Haag en Rotterdam hebben er respectievelijk 70 en 64. Utrecht telt 20 coffeeshops. In de 20 steden met 100.000-200.000 inwoners is 22% (190) van de coffeeshops gevestigd. Van alle coffeeshops bevindt 88% zich in 11% van de Nederlandse gemeenten. Deze 59 gemeenten behoren alle tot de gemeenten met meer dan 50.000 inwoners.
Kaart 1 geeft de spreiding en dichtheid van coffeeshops weer. Het blijkt dat de concentraties van coffeeshops zich bevinden in de Randstad, het zuiden van Zeeland, de grote steden van Noord Brabant, zuidoost Drenthe, zuidoost Groningen en in lichtere mate in Twente en de Achterhoek. Met name in Friesland en Flevoland bevinden zich weinig coffeeshops.
Kaart 2.1
Aantal coffeeshops per 10.000 inwoners per gemeente, 1999
image
 
Gecombineerde verkoop
Eén van de gedoogcriteria van het Openbaar Ministerie is het verbod om naast de verkoop van cannabis tevens alcohol te schenken. Uit de enquête onder gemeente-ambtenaren blijkt dat in 14% van de coffeeshops niet aan dit criterium wordt voldaan (figuur 2.1). Het gaat hierbij om tien van de 105 Nederlandse gemeenten met één of meer coffeeshops.
Figuur 2.1
Gecombineerde verkoop in coffeeshops, 1999 (105 gemeenten)
image
 
Aan de politiemedewerkers is tevens gevraagd of er coffeeshops binnen de gemeente zijn waar tevens smartdrugs worden verkocht of die tevens als growshop fungeren. In 2% van de coffeeshops worden ook smartdrugs verkocht. Het gaat hierbij om 11 gemeenten. Van alle coffeeshops in Nederland fungeert 1% tevens als growshop. Dit is in zeven gemeenten het geval.
2.2    Andere verkooppunten
In deze paragraaf wordt het aantal andere (soortgelijke en overige) verkooppunten van softdrugs besproken. De gegevens zijn gebaseerd op de telefonische enquête onder politiemedewerkers. Naast cijfers voor heel Nederland wordt ook een vergelijking gemaakt met de resultaten uit 1997. In 1997 zijn politiemedewerkers uit 30 gemeenten, die een goede dwarsdoorsnede van Nederland vormen, ondervraagd. Voor de vergelijking met 1999 zijn dezelfde 30 gemeenten geselecteerd.
Vooraf dient te worden opgemerkt dat een inventarisatie van andere verkooppunten dan coffeeshops voor de politie vaak niet eenvoudig blijkt. Men beschikt vaak alleen over zogenoemde zachte informatie, informatie die vooral op schattingen en vermoedens zijn gebaseerd. Met betrekking tot de gegevens over de soortgelijke verkooppunten geeft 42% van de politiemedewerkers aan dat het hier om harde feiten gaat, terwijl 27% zegt dat het om zachte informatie gaat en 31% dat het deels om harde feiten en deels om vermoedens gaat. Met betrekking tot de gegevens over overige verkooppunten zijn de politiemedewerkers minder zeker. Een derde (30%) zegt dat het om harde feiten gaat, terwijl 44% aangeeft dat het zachte informatie betreft en een kwart (26%) dat het een combinatie van harde feiten en vermoedens betreft.
vorige   volgende
Colofon en inhoudsopgave
Voorwoord
Hoofdstuk 1    Inleiding
Hoofdstuk 2    Verkooppunten
Hoofdstuk 3    Beleid
Hoofdstuk 4    Samenvatting
Literatuur
Bijlage    overzicht gemeenten
 
© INTRAVAL, Groningen-Rotterdam .
Deze site wordt onderhouden door De Poel Webdesign.