INTRAVAL. Bureau voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek en advies<
 
Doelgroepen nader bekeken
Bestelinformatie
Deze publicatie is te bestellen door overmaking van
€ 7,95 + € 3,50 verzendkosten (bij bestelling van meerdere publicaties € 6,00) op rekening NL31 INGB 000 4 5997 84 ING-Bank ten name van Stichting INTRAVAL te Groningen, onder vermelding van de titel(s) en uw naam + adres.
Samenvatting en conclusies
In dit afsluitende hoofdstuk worden allereerst kort de belangrijkste bevindingen van de doelgroepenanalyse beschreven. Vervolgens wordt ingegaan op de conclusies.
8.1 Belangrijkste bevindingen
In deze paragraaf komen de belangrijkste bevindingen van de doelgroepenanalyse aan bod. Achtereenvolgens worden besproken de vindplaatsen van de doelgroepen, de omvangsschatting van het aantal drugsverslaafden, de informatie uit de gesprekken met de dak- en thuislozen en harddrugsgebruikers, de profielen die zijn te onderscheiden en tot slot de psychiatrische problematiek onder de doelgroepen.
Vindplaatsen
De belangrijkste voorzieningen voor dak- en thuislozen en harddrugsgebruikers in Deventer zijn de Huiskamer, de methadonverstrekking, het Arbeidsgewenningproject en de alcoholgedoogruimte van Tactus, sociaal pension de Polstraat van Arcuris, begeleid wonen de Graven (samenwerkingsproject) en particulier sociaal pension de Kruisselt in Epse. Vrijwel alle respondenten die zijn gesproken maken gebruik van een van deze voorzieningen, waarbij met name het grote bereik van de Huiskamer opvalt. De Huiskamer is een voorziening met een sterk laagdrempelig karakter. De methadonverstrekking lijkt tot weinig overlast te leiden, waarbij door verschillende sleutelinformanten wordt opgemerkt dat dit mede komt door de combinatie van Huiskamer en methadonverstrekking.
Verschillende instanties verwijzen cliënten door naar particulier sociaal pension de Kruisselt in Epse. Momenteel is de capaciteit echter volledig benut, waardoor er geen ruimte meer is voor nieuwe instroom. Hetzelfde geldt voor het sociaal pension de Polstraat, waar voornamelijk alcoholisten van buiten Deventer verblijven. Deze bewoners, al dan niet met psychiatrische problematiek, verblijven vaak langdurig in de Polstraat, waardoor er weinig mogelijkheden zijn voor nieuwe instroom. Momenteel wordt overigens gewerkt aan een uitbreiding van de capaciteit van de Polstraat.
In het algemeen zijn alle betrokkenen van mening dat er hiaten bestaan, met name aan het begin van de keten in de sociale verslavingszorg. In dit verband wordt veelal gesproken over het ontbreken van een nachtopvang annex bed/bad/brood voorziening, maar ook over de wenselijkheid van een gebruiksruimte bestaat consensus. Verder wordt gedacht aan sociale begeleiding en woonbegeleiding voor drugsgebruikers. Overigens zouden de gebruikers graag op korte termijn een was- en douchegelegenheid in de Huiskamer gerealiseerd willen zien.
Naast in bovengenoemde voorzieningen kunnen de verschillende doelgroepen ook op straat en in openbare gelegenheden worden aangetroffen. De personen uit de doelgroepen zijn echter niet zeer prominent aanwezig in het stadscentrum. Zo komt zichtbaar harddrugsgebruik in het openbaar nauwelijks voor. Wel is er sprake van relatief veel alcoholgebruik op straat. Daarnaast wordt enige overlast ervaren door wildplassen in het openbaar, met name in het stadscentrum.
Door de personen uit de doelgroepen wordt veelal uitgeweken naar rustige locaties net buiten het centrum van Deventer. Het gaat daarbij om diverse locaties aan de IJssel en parken aan de rand van het centrum. Verder is geconstateerd dat door een relatief groot aantal personen in tenten wordt geslapen, zowel in bovengenoemde parken als ook op locaties langs de IJssel. Tevens bivakkeert een aantal personen uit de doelgroepen in slooppanden, al dan niet in het centrum.
Er wordt wel beweerd dat er sprake zou zijn van veel overlast van dak- en thuislozen en harddrugsgebruikers in de buitenwijken. Met uitzondering van enige openbare orde overlast nabij winkelcentrum Keizerslanden is dergelijke overlast tijdens het onderzoek niet geconstateerd. Door de respondenten wordt aangegeven dat in de buitenwijken momenteel weinig dealpanden zijn. Evenmin zijn anderszins veel personen uit de doelgroepen aangetroffen in de buitenwijken. Dit geldt eveneens voor personen uit de doelgroepen van allochtone komaf.
   
Omvang
Met behulp van gegevens uit bestanden van de politie, de drugshulpverlening en de maatschappelijke opvang kan worden geconcludeerd dat het minimum aantal drugsverslaafden in Deventer 295 bedraagt. Met behulp van de capture-recapture methode en de nominatie-techniek kunnen schattingen van het totaal aantal harddrugsgebruikers worden berekend. Uit deze berekeningen blijkt dat volgens de best mogelijke schatting het aantal harddrugsgebruikers in Deventer rond de 380 ligt (met als minimum 295 en als maximum 542).
Aangezien niet alle benaderde instellingen structureel dakloosheid registreren dan wel onvolledig zijn in geboortedata en dergelijke, is geen omvangschatting voor dak- en thuislozen mogelijk. Wel kan uit de registratie van de maatschappelijke opvang een minimum aantal van 43 dak- en thuislozen worden afgeleid. Dit kan echter niet als een indicatie voor het totale aantal worden beschouwd, aangezien in de overige registraties ook dak- en thuislozen voorkomen. Onduidelijk is in hoeverre het hierbij om dezelfde unieke personen gaat. Het totale aantal dak- en thuislozen in Deventer zal dan ook zonder meer beduidend hoger liggen.
Dak- en thuislozen
De dak- en thuislozen verblijven gemiddeld reeds 19 jaar in Deventer. Zij gebruiken vrijwel allemaal alcohol en/of harddrugs. Aan drugs wordt relatief veel geld uitgegeven. Als het gaat om voorzieningen geven zij aan met name behoefte te hebben aan activiteiten voor dagbesteding. Daarnaast is er veel behoefte aan nachtopvang met een douche- en wasgelegenheid en met de mogelijkheid een warme maaltijd te nuttigen. Als laatste zouden zij graag de openingstijden van de Huiskamer verruimd willen zien.
Onder leden van de doelgroep heerst onwetendheid omtrent de mogelijkheid van het verkrijgen van een postadres. Hierdoor ondervinden sommigen problemen bij het verkrijgen van een uitkering.
Harddrugsgebruikers
Gemiddeld verblijven de harddrugsgebruikers reeds 25 jaar in Deventer. Bijna de helft geeft aan zich momenteel in een dak- en thuisloze situatie te bevinden. Ook door deze groep wordt relatief veel geld uitgegeven aan hun verslaving.
Bijna alle harddrugsgebruikers willen graag een gebruiksruimte in Deventer. Daarnaast is er behoefte aan dagbesteding en werkvoorziening voor drugsgebruikers. Evenals de dak- en thuislozen zouden ook de drugsgebruikers graag de openingstijden van de Huiskamer verruimd willen zien.
Profielen
Op basis van de gespreken met leden van de doelgroepen kunnen de volgende vier profielen worden onderscheiden.
Geïntegreerde rondhangers
Tot dit profiel behoort een derde van het totaal aantal respondenten. Ze hebben geen last van psychische problemen en hebben regelmatig contact met familieleden. De geïntegreerde rondhangers verblijven reeds geruime tijd in Deventer. De helft heeft geen enkele opleiding afgerond, de meesten leven van een WAO uitkering. De personen in dit profiel maken nauwelijks gebruik van de verschillende voorzieningen in Deventer. Slechts een enkeling wil graag ondersteuning op het gebied van dagbesteding, verder bestaat er nauwelijks behoefte aan hulp. Binnen dit profiel is er met name sprake van mono-drugsgebruik. Bovendien hebben ze vaak een wisselende woonsituatie. De geïntegreerde rondhangers zijn over het algemeen redelijk tevreden met de huidige leefsituatie.
Harddrugsgebruikende methadoncliënten
Van de 39 geïnterviewde respondenten behoort ongeveer een kwart tot dit profiel, dat voor een kwart bestaat uit vrouwen. In het algemeen is er bij de harddrugsgebruikende methadoncliënten sprake van een zeer instabiele woonsituatie. Verder wordt veel in het openbaar drugs gebruikt, waarbij er vaak sprake is van poly-drugsgebruik. Er wordt dan ook relatief veel geld uitgegeven aan drugs.
De helft van de personen in dit profiel geeft toe illegale activiteiten te plegen om aan geld te komen, van de overigen wil de helft daarop geen antwoord geven. Eveneens de helft ervaart alcohol- en drugsproblemen. Ze willen daarvoor ook wel hulp ontvangen, maar de geboden hulp in de bestaande voorzieningen laat naar hun mening te wensen over. Verder zijn ze zeer ontevreden over hun woonsituatie, inkomsten en vrienden- en kennissenkring. Ook zijn de harddrugsgebruikende methadoncliënten zeer ontevreden over hun dagbesteding, waarvoor ze graag ondersteuning zouden krijgen. Hetzelfde geldt voor psychische hulp: drie kwart heeft last van psychische problemen en wil daarvoor graag hulp ontvangen.
Medicijnconsumerende thuisgebruikers
De medicijnconsumerende thuisgebruikers, ongeveer een achtste van de 39 respondenten, gebruiken naast medicijnen voornamelijk alcohol. Ze verblijven relatief kort in Deventer. Weliswaar beschikken alle personen over een diploma, maar hun inkomsten bestaan toch voornamelijk uit een uitkering van de sociale dienst. Er worden door de personen in dit profiel geen illegale activiteiten gepleegd.
De medicijnconsumerende thuisgebruikers maken relatief veel gebruik van de geboden voorzieningen in Deventer en zijn daarover redelijk tevreden. Tevens zijn ze tevreden over hun lichamelijke gezondheid en ervaren ze ook weinig financiële problemen. Wel hebben ze allemaal psychische klachten. Bovendien zijn de medicijnconsumerende thuisgebruikers zeer ontevreden over de algemene leefsituatie, met name over de dagbesteding en de vrienden- en kennissenkring. Verder bestaat er behoefte aan hulp op gebied van alcohol- en drugsproblemen, psychisch functioneren en dagbesteding.
Criminele debiteuren
Van de 39 respondenten behoort ongeveer een achtste tot dit profiel. De criminele debiteuren hebben de afgelopen tijd veel veranderingen ervaren in de woonsituatie. Ze zijn voor het overgrote deel geboren in Deventer, het merendeel heeft echter momenteel weinig tot geen sociale contacten met familieleden. De personen in dit profiel hebben allemaal een opleiding afgerond, meestal op LBO-niveau. In het recente verleden hebben bij de personen binnen dit profiel diverse gebeurtenissen plaatsgevonden waarvan zij in psychisch of emotioneel opzicht nog steeds last ondervinden. Het gaat hierbij met name om gevangenschap van de partner of verlies van contacten met de kinderen.
Verder is in dit profiel sprake van poly-drugsgebruik. Bovendien worden (bijna) dagelijks illegale activiteiten gepleegd om aan geld te komen. In dit profiel is er dan ook sprake van regelmatige contacten met politie en justitie. De criminele debiteuren zijn ontevreden met de leefsituatie, met name wonen en inkomsten zijn probleemgebieden. Ook ervaren ze gedurende de afgelopen maand meerdere psychische en emotionele problemen. Ze zouden graag hulp willen voor de ervaren psychische en emotionele problemen, hetgeen eveneens geldt voor hulp bij de dagbesteding. Overigens heeft het merendeel momenteel weinig tot geen contacten met de hulpverlening. Hoewel ze allemaal schulden hebben, hebben de criminele debiteuren geen behoefte aan hulp bij schuldsanering of hebben daarin geen vertrouwen.
Psychiatrische problematiek
Ruim de helft van de respondenten heeft een verhoogde kans op psychiatrische problematiek, zoals is vastgesteld met de General Health Questionnaire en wordt daarom aangeduid als de GHQ+ groep. Toepassing van de SCL-90 laat zien dat de vrouwen in deze groep gemiddeld het hoogst scoren op Hostiliteit, terwijl de mannen gemiddeld het hoogst scoren op Depressie, Wantrouwen en interpersoonlijke sensitiviteit en de totaalscore Psychoneuroticisme.
De GHQ+ groep verschilt van de GHQ- groep als het gaat om enkele eigenschappen. Zo is de dakloosheid onder de GHQ+ groep aanzienlijk hoger dan onder de GHQ- groep. Verder gebruikt drie kwart van de GHQ+ groep harddrugs, terwijl dit bij twee vijfde van de GHQ- groep het geval is. Twee derde van de GHQ+ respondenten geeft aan behoefte te hebben aan hulp bij hun verslavingsproblematiek, tegenover bijna een achtste van de GHQ- respondenten. Alcohol in grote hoeveelheden wordt in de GHQ+ groep door twee derde gebruikt, terwijl dit bij een derde van de GHQ- groep het geval is. Overigens wordt in beide groepen heroïne het meest genoemd als belangrijkste middel. Het tweede belangrijkste middel is in de GHQ+ groep alcohol, terwijl dit in de GHQ- groep cannabis is. Tenslotte is het deel dat ontevreden is over de lichamelijke en geestelijke gezondheid, over de inkomsten en over de vrienden- en kennissenkring bij de GHQ+ groep groter dan bij de GHQ- groep.
8.2 Conclusies
Naar aanleiding van de doelgroepenanalyse kunnen enkele conclusies worden getrokken, die hieronder worden besproken.
Voorzieningen
In het algemeen wordt door de sleutelinformanten en de leden uit de doelgroepen aangegeven dat er hiaten zijn in de keten van de sociale verslavingszorg in Deventer. Met name blijkt er vanuit de doelgroepen behoefte te zijn aan ondersteuning op het gebied van dagbesteding. Verder worden vooral aan begin van de keten van de sociale verslavingszorg hiaten geconstateerd. Daarbij bestaat onder vrijwel alle betrokkenen consensus over de behoefte aan een gebruiksruimte en, in volgorde van het belangrijkheid, aan sociale en woonbegeleiding voor drugsgebruikers, een nachtopvang annex bed/bad/brood voorziening op middellange termijn en op korte termijn een was- en douchegelegenheid. In het verleden is reeds geëxperimenteerd met een verwijzing (met vervoer) naar de nachtopvang in Apeldoorn. De respondenten hebben duidelijk gemaakt dat de doelgroepen uit Deventer ook in Deventer opgevangen willen worden. Overigens lijkt in Deventer meer sprake te zijn van thuislozenproblematiek dan van dakloosheid. Dit wil zeggen dat de meeste mensen wel een dak boven hun hoofd hebben, maar dat er vaak sprake is van een wisselende of onstabiele woonsituatie.
Met betrekking tot particuliere sociale pensions en maatschappelijke opvang lijkt eveneens behoefte te zijn aan meer capaciteit. De vraag is in hoeverre de huidige uitbreiding van de Polstraat daarvoor voldoende is. Over de Huiskamer wordt door een groot aantal personen uit de doelgroep gemeld dat de openingstijden ruimer zouden kunnen. Verder wordt een betere bereikbaarheid van de arts van de methadonverstrekking door leden van de doelgroep op prijs gesteld, waarbij overigens geen onderscheid bestaat tussen degenen die wel of niet verzekerd zijn tegen ziektekosten en dus al dan niet beschikken over een eigen huisarts. Daarnaast zijn personen uit de doelgroepen van mening dat wegens de overlast van wildplassen in het stadscentrum er behoefte is aan urinoirs in de binnenstad.
Bij de doelgroep bestaat veel onduidelijkheid over het verkrijgen van postadressen. Weliswaar zijn hiervoor diverse mogelijkheden aanwezig, toch lijkt een betere communicatie hierover gewenst.
Registraties
In Deventer worden bij diverse instellingen registraties bijgehouden. Een aantal van deze registraties is onvolledig (Arcuris) of er wordt niet op persoonsniveau geregistreerd (Huiskamer). De maatschappelijke opvang van Arcuris is momenteel reeds bezig met het opzetten van een landelijk gebruikt registratiesysteem. Adhesie werkt aan het opzetten van een casusregister waarmee ook ambulante en reeds uitgestroomde psychiatrische patiënten kunnen worden gemonitord. De indruk bestaat dat de doelgroepen beter gevolgd moeten kunnen worden, wellicht door een betere afstemming van de verschillende registraties.
Psychiatrische problematiek
Er lijkt eveneens behoefte te zijn aan psychische hulp voor de doelgroepen. De psychiater van de RIAGG mag wel worden geconsulteerd, maar daar speelt het probleem van de contra-indicaties ten aanzien van drugsgebruik. Door de slechte therapietrouw en een rijk verleden in het hulpverleningscircuit lijkt voor de thuislozen met een GGZ-problematiek hulp door middel van Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundigen meer geïndiceerd. Het gaat hierbij niet zozeer om individuele zorg, maar veel meer om een duidelijke structuur en een veilige omgeving. Nagegaan dient te worden welke instantie dergelijke hulp zou moet aanbieden. Er ligt momenteel een aanvraag van Stichting Lebuïnes om als nieuw initiatief een dergelijk sociaal pension op te zetten. Het is echter onduidelijk in hoeverre de overige instanties in dit initiatief participeren. Wil dit sociaal pension voldoende draagvlak krijgen, dan dient de Stichting Lebuïnes te kunnen aangeven welke doelgroepen de overige instanties naar het sociaal pension kunnen verwijzen. Met name (alcohol- en) drugsgebruik als contra-indicatie kan in dit verband gevoelig blijken te liggen.
 
© INTRAVAL, Groningen-Rotterdam .
Deze site wordt onderhouden door De Poel Webdesign.