INTRAVAL. Bureau voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek en advies<
 
Inventarisatie alcohol- en tabaksbeleid in sportkantines
Bestelinformatie
Deze publicatie is te bestellen door overmaking van
€ 7,95 + € 3,50 verzendkosten (bij bestelling van meerdere publicaties € 6,00) op rekening NL31 INGB 000 4 5997 84 ING-Bank ten name van Stichting INTRAVAL te Groningen, onder vermelding van de titel(s) en uw naam + adres.
Hoofdstuk 4    Samenvatting
Om inzicht te krijgen in het alcohol- en tabaksbeleid in sportkantines heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) onderzoeks- en adviesbureau INTRAVAL opdracht gegeven hiernaar onderzoek te verrichten.
4.1    Opzet onderzoek
Er is in november 1999 een telefonische enquête afgenomen onder 137 (verantwoordelijke) bestuursleden of coördinatoren van sportkantines van sportverenigingen met een kantine in eigen beheer. Het onderzoek heeft plaatsgevonden onder sportverenigingen in 25 gemeenten verspreid over heel Nederland.
In het gesprek, dat gemiddeld zo'n 25 tot 30 minuten duurde, is de respondenten gevraagd of er in de kantine alcoholhoudende dranken worden verkocht, door wie alcoholhoudende dranken verkocht (mogen) worden, aan wie alcohol verkocht (mag) worden, welke leeftijdsgrenzen voor de verkoop van alcohol worden gehanteerd, welk deel van de omzet gerealiseerd wordt door de verkoop van alcoholhoudende dranken en hoe met bepaalde alcohol gerelateerde problematiek wordt omgegaan. Daarnaast zijn enkele vragen gesteld over roken en het tabaksbeleid in de betreffende kantines.
4.2    Belangrijkste resultaten
Uit navraag bij het NOC*NSF en enkele grote sportbonden blijkt dat zij geen officiële beleidsnota voor het alcohol- en tabaksgebruik in sportkantines hebben. Dit komt overeen met recent onderzoek van Koornneef en Schrijvers (1999) waarin zij aangeven dat sportbonden weinig tot geen beleid voeren op het gebied van alcoholmatiging of tabaksontmoediging. Als reden hiervoor wordt door de sportbonden genoemd dat een actief beleid op deze gebieden buiten hun doelstelling valt.
Verkoop van alcohol
Het overgrote deel (88%) van de ondervraagden zegt op de hoogte te zijn van de Drank- en Horecawet. Desondanks blijkt een gering percentage (38%) in staat het exacte onderscheid tussen zwak alcoholische dranken en sterke drank juist aan te geven.
Het merendeel (72%) van de sportverenigingen met een kantine in eigen beheer verkoopt alcoholhoudende dranken. Naast alleen zwak alcoholische dranken wordt in 26% van de kantines tevens sterke drank geschonken. Het blijkt dat voetbalverenigingen niet vaker alcoholhoudende dranken verkopen dan de overige verenigingen. In enkele kantines worden mixdranken in blikjes of flesjes (11%) en shooters (4%) verkocht. De omzet van de kantine blijkt voor het overgrote deel (82%) van de sportverenigingen (erg) belangrijk voor de begroting. Ook is duidelijk dat de verkoop van alcoholhoudende dranken voor een belangrijk deel de inkomsten (gemiddeld 36%) van de verenigingen bepaalt.
De Drank- en Horecawet kent een leeftijdsgrens voor de verkoop van zwak alcoholische dranken van 16 jaar, voor sterke drank geldt een leeftijdsgrens van 18 jaar. De ondervraagden zijn over het algemeen bekend met de leeftijdsgrenzen voor het schenken of verkopen van zwak alcoholische dranken en sterke drank. Twee derde van deze ondervraagden weet de exacte leeftijdsgrenzen juist te noemen. Rond de 80% van de kantines wordt door jongeren onder 16 en onder 18 jaar bezocht. Het naleven van de leeftijdsgrenzen van 16 en 18 jaar gebeurt in 71% van de kantines, 21% van de kantines leeft de leeftijdsgrenzen 'voor zover mogelijk' na.
Een groot aantal verenigingen (94%) zegt de barmedewerkers van de kantine, alvorens zij achter de bar mogen staan, te instrueren over de leeftijdsgrenzen voor het schenken of verkopen van alcohol. Meestal betreft het mondelinge instructies. Bijna twee derde van de barmedewerkers behoort tot een groep vrijwilligers die in de kantine bardiensten uitvoeren. Bij ruim een derde van de verenigingen heeft één of meer barmedewerkers een Verklaring Sociale Hygiëne, terwijl bij een kwart van de verenigingen één of meer barmedewerkers een Horecadiploma heeft.
Een deel van de verenigingen (16%) ondervindt wel eens moeilijkheden bij het controleren van de leeftijdsgrenzen van jongeren die de kantine bezoeken. Als belangrijkste knelpunt wordt genoemd dat de leeftijd van jongeren vaak moeilijk te controleren is. Met name het controleren van de leeftijd van de leden van bezoekende verenigingen wordt als moeilijk ervaren. Veel ondervraagden (74%) geven aan dat sociale controle een belangrijke rol speelt bij de controle op de leeftijd van jongeren: "men kent elkaar". Leden van de vereniging, maar ook barmedewerkers, zien erop toe dat jongeren geen alcohol drinken of kopen.
In 13% van de sportkantines is af en toe of regelmatig sprake van prijsacties zoals happy hours of piek-uren. Het voordeliger verkopen van grote hoeveelheden bier (bijvoorbeeld bier per meter) komt vaker voor (28%). Verder kan in een vijfde deel van de kantines bier per krat worden gekocht.
Bij een derde van de verenigingen kan in de kantine drank op rekening worden besteld. Het bij elkaar doen van geld (lappen, poolen en dergelijke) om gezamenlijk drank te bestellen komt in 59% van de kantines voor.
In ongeveer de helft van de sportkantines heeft men wel eens te maken met aangeschoten of dronken mensen. Bijna twee derde van de verenigingen zegt duidelijke regels te hebben over hoe om te gaan met deze dronken of aangeschoten mensen.
Lokatie en tijdstip
Bij ruim de helft van de sportverenigingen die alcoholhoudende dranken verkopen, kunnen en mogen deze dranken buiten de kantine worden geconsumeerd. Het terras wordt hierbij het vaakst genoemd (74%). In één op de vijf gevallen mag alcohol buiten de kantine en het terras worden gedronken: in de kleedkamers (13%) en langs de lijn of op de tribune (7%). Bij drie kwart van de sportverenigingen zijn geen tijden afgesproken waarop geen alcohol mag worden geschonken, bij de overige verenigingen mag vooral in de ochtenduren of voor een bepaald tijdstip op de dag geen alcohol verkocht of geschonken worden. Opvallend is dat 61% van de ondervraagde verenigingen alcohol schenkt tijdens jeugdtoernooien en wedstrijden.
Prijzen
In de meeste kantines (83%) waar alcoholhoudende dranken worden verkocht, wordt bier per glas verkocht. In 61% van de kantines wordt bier (ook) per flesje verkocht. In ruim drie kwart van de kantines verkoopt men alcoholvrij bier. De prijzen die in de sportkantines voor de verschillende dranken worden gevraagd lopen sterk uiteen. Over het algemeen zijn de prijzen voor bier, alcoholvrij bier en frisdrank lager dan in publieke uitgaansgelegenheden zoals cafés en kroegen. Met name bier per glas en frisdrank worden vaak goedkoper verkocht dan in publieke gelegenheden. Het blijkt dat de gemiddelde prijs voor een glas of flesje frisdrank het laagst is, terwijl voor een flesje bier gemiddeld het meest moet worden betaald. De gemiddelde prijs voor een glas bier is f 1,95, terwijl de gemiddelde prijs voor een glas frisdrank f 1,75 bedraagt. De gemiddelde prijs voor een flesje bier is het hoogst, namelijk f 2,25. De gemiddelde prijs voor een flesje of glas acloholvrij bier bedraagt f 2,20.
Tabak
In nagenoeg alle kantines mag worden gerookt. Een tiende van de sportkantines heeft een speciale rookvrije ruimte voor niet-rokers. Het blijkt dat bij 22 verenigingen (16%) tabaksproducten in de kantine worden verkocht. Bij de verkoop van deze tabaksproducten wordt bij de helft (tien verenigingen) een leeftijdsgrens van 16 jaar of ouder gehanteerd. Tot slot hebben 14 verenigingen in de kantine waarschuwingsstickers en informatiemateriaal over de leeftijdsgrens van 16 jaar voor de verkoop van tabak.
 
© INTRAVAL, Groningen-Rotterdam .
Deze site wordt onderhouden door De Poel Webdesign.