INTRAVAL. Bureau voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek en advies<
 
In Grote Lijnen
Hoofdstuk 5    Typologie (deel 3)
5.7    Het routineuze type
De beschrijving van dit type is gebaseerd op veertien respondenten. Elf respondenten zijn mannen. De leeftijd ligt gemiddeld rond de 29 jaar. De jongste is 18 jaar en de oudste 38. Cocaïne speelt een intermediaire rol en wordt niet gezien als een luxe of exclusief middel. Kenmerkend voor dit type is, dat het gebruik van cocaïne een vertrouwd en min of meer geïntegreerd deel van het leven is geworden. Het hoort bij het leven, net zoals bijvoorbeeld alcohol, en wordt niet gekoppeld aan bijzondere gelegenheden. Speciale gebeurtenissen zoals oud en nieuw, Kerstmis of andere feestelijke gelegenheden vormen slechts één van de vele situaties waarin tot gebruik wordt overgegaan. Het gebruik wordt als vanzelfsprekend beschouwd en staat nauwelijks ter discussie. Het is met andere woorden een routine geworden. Problemen die ontstaan door het regelmatige gebruik worden min of meer ontkend, of men beperkt het gebruik gedurende een korte periode.
5.7.1    Sociaal-economische achtergrond en status
De achtergrond van de respondenten van dit type is divers en loopt van arbeiders klasse tot hogere middenklasse. De beroepen van de vaders vertonen een grote variatie: van diamantair tot boer en van directeur tot kroegbaas. Af en toe werken de moeders, maar ook in dat geval zorgen zij voor de opvoeding. Het beeld van de opvoeding is diffuus, soms wordt ze als goed en harmonieus omschreven en soms als problematisch. "Hele lieve mensen waar ik nog steeds goed contact mee heb. Ze wonen vlak bij dus we zien elkaar nog vaak. Mijn ouders hebben mij ook altijd gepushed om mijn schoolopleiding af te maken." [B16.1] "Met mijn stiefvader niet goed, daarom ben ik op mijn vijftiende in een tehuis terecht gekomen. Dat pakte wel goed uit. Ik heb het er wel naar mijn zin gehad." [106] De opleidingen lopen uiteen van enkele jaren MAVO tot HBO. Eén respondent studeert ten tijde van het interview nog aan een HBO-instelling en twee respondenten volgen naast hun baan nog een opleiding. Gezien de diversiteit van de opleidingen is het niet verwonderlijk dat de beroepen waarin de respondenten werkzaam zijn sterk uiteenlopen. Drie respondenten zijn werkloos, twee krijgen naast hun werk in de horeca nog een gedeeltelijke uitkering omdat ze niet genoeg verdienen. De overigen zijn werkzaam in beroepen als accountant, administratief medewerker, electronicus, docent of postbode. Ook de inkomenspositie vertoont een grote variatie en loopt uiteen van een studiebeurs van ongeveer 600 gulden tot een netto inkomen van 3.800 gulden per maand.
Opvallend is dat uitgaan voor velen nog een belangrijke rol speelt. Voor degenen die werken beperkt zich dat tot het weekend, de anderen gaan ook door de week regelmatig uit. "Elke week ga ik uit. Vrijdag, zaterdag en soms door de week." [058] "Alleen uitgaan is duur en daar houd ik ook wel van. Dat kan op alle tijden van de dag wel. Of ik nou 's middags daar zat, of ik doe het 's nachts, je hebt je uitgaven voor die dag ook wel gehad. Ik kom wel heel regelmatig zo een aantal uren in de kroeg." [018] "Dat beperk ik tot het weekend. Ik wil in de week niet uit. In Rotterdam is het uitgaansleven in de week zeer zeker niet denderend. Ik ben geen nachtbraker meer. Ik merk ook wel dat ik ouder word." [050] Er wordt vrij veel geld besteed aan het uitgaan, nog afgezien van de cocaïne die daarvan een vast bestanddeel is gaan uitmaken. "Aan uitgaan in het algemeen eigenlijk. Ik denk dat ik, zonder de snuiverij erbij, misschien 400 gulden uitgeef aan drinken, reizen naar Amsterdam en Utrecht enzo." [043]
   
5.7.2    Drugscarrière
Pre-cocaïne periode
Alcohol en cannabis zijn voor de meesten geen onbekende drugs. Dit geldt ook voor speed, XTC en soms voor LSD. Heroïne is echter uitgesloten. Het zijn middelen waarmee men voornamelijk in de uitgaanswereld in aanraking komt. "Mijn eerste biertje, ik was een jaar of 14, 15. Smerig natuurlijk. Op den duur dan ga je ergens heen en iemand drinkt een biertje en de een wil niet onder doen voor de ander. Iedereen vindt het vies, maar we nemen er nog een en niemand durft meer nee te zeggen. En op het laatst dan drink je het gewoon. Gewenning. Ik drink nu nog steeds. Een biertje of 15, 20 als ik aan het werk ben. In een tijdsbestek van een uurtje of negen, tien." [024] Voor velen ontwikkelt zich na verloop van tijd met name het gebruik van hasj en alcohol min of meer tot een gewoonte. "Toen was ik 18 en toen heb ik met mijn eerst vriend, waar ik ook mee getrouwd ben, daar heb ik mijn eerste blow mee gerookt. Toen had ik ook gelijk de smaak te pakken en sinds die tijd heb ik bijna dagelijks geblowed." [018]
Initiatie
De initiatie vindt plaats binnen een groepje vrienden en vriendinnen. Dit kan thuis zijn bij mensen die al gebruiken, maar ook, en dat gebeurt vaker, in de groep waarmee men regelmatig uitgaat. De leeftijd waarop men met cocaïne in aanraking komt ligt gemiddeld rond de 20 jaar. Twee respondenten zijn vrij 'laat' en beginnen pas op hun zesentwintigste. "Ik was een keer in een disco met een vriend van mij en die had coke gekocht. Toen hebben we het samen gesnoven. We waren natuurlijk wel heftiger gewend. Coke is wat zachter dan speed en XTC. Later voelden we het een beetje, het was wel leuk. Daarna heb ik het een tijdje niet gebruikt." [057] "Na afloop op het werk. Ik werkte toen in O., en na afloop drink je gezellig wat. En dan werd er wat coke op de bar gegooid en iedereen neemt er wat van. Dat kreeg je dan van de eigenaar. Die verkocht daar zelf ook in de zaak. En dan probeer je het toch gewoon een keer." [024] De eerste ervaringen worden als zeer positief omschreven. De nadruk wordt met name gelegd op het langer door kunnen gaan en het beperken van de invloed van alcohol. "De eerste keer was het nog leuk. Dat was nog het tofste denk ik. Je wordt er heel actief van. We zijn toen nog uitgegaan. Het was opvallend, waanzinnig veel gezopen maar die alcohol had geen uitwerking meer door die coke. Het werd overtroffen door de coke. Niemand werd echt dronken, je kon gewoon blijven doorgaan. Voor iedereen was het de eerste keer." [077] "Coke, voor het eerst bij een jaarwisseling. Mensen hadden het bij zich en toen heb ik het geprobeerd. Ik was een beetje bang voor pijn in mijn neus. Ik heb er wel op zitten kicken, het werd een heel leuk feest. Daarna heb ik een poos helemaal niks gebruikt. Ik dacht er niet eens aan. Dat kwam later toen ik in een andere scene terecht kwam." [106]
Verloop
De duur van gebruik loopt uiteen van één jaar tot 18 jaar. Over het algemeen wordt het verloop gekenmerkt door een toename. Soms kan het een aantal jaren duren voor men echt meer gaat gebruiken. "Ik haal ook wel steeds vaker op, tot ik op een gegeven moment iedere dag gebruikte. Dat vond ik veel, nu doe ik het ieder weekend. Toen ik iedere dag gebruikte, gebruikte ik een kwartje of een halve." [062] "Daarna werd het toch wel erger. Eerst twee keer in het weekend. Daarna haalden we een gram en daarna twee gram." [050] Het gebruik blijft echter niet toenemen. Na een piek, stabiliseert het gebruik zich op een bepaald niveau. "Je gaat automatisch meer gebruiken. Maar dat stabiliseert zich. De een gebruikt een halfje en de ander een kwartje op de hele avond. Nu per week een gram. Per avond een halve gram gemiddeld. Over het algemeen alles in het weekend." [024] Af en toe is er een bepaalde periode waarin men niet gebruikt. Over het algemeen gaat men daarna echter op hetzelfde niveau weer verder. "Laatste half jaar toch wel elke week. Nou een week overslaan dat gebeurt nog wel eens. Maar de laatste paar maanden is toch wel elke week." [058] "Toen ben ik weer een tijdje gestopt en toen ben ik de horeca ingerold en dan kom je er toch weer mee in aanraking. En nu word je er gewoon mee doodgegooid en dat maakt het allemaal veel gemakkelijker. Je hebt nu ook meer geld. Het was toen ook veel en veel duurder." [B16.1] Twee respondenten zijn helemaal gestopt. De andere respondenten gebruiken momenteel met een wekelijkse frequentie. De hoeveelheden liggen tussen een halve gram en een gram per week. Een niveau dat zij zelf niet extreem hoog vinden. "Ik gebruik gemiddeld twee gram coke in de maand. Dat vind ik niet echt veel. Ik snuif eigenlijk niet overdag in de week." [043]
Het gebruik speelt zich overwegend in de uitgaanswereld af. Daarnaast spelen ook de circuits van goede vrienden en het werk een rol. Meestal overlappen deze elkaar en als het om dat van werk gaat heeft dit betrekking op werk in de horeca. "Je loopt even naar het toilet en dan ga je snuiven en je gaat weer verder. Je kan niet met een groepje naar het toilet. Alleen is niet dat je in je eentje op een bank thuis gaat zitten. Een bepaalde entourage er om heen, een bepaalde sfeer. Ja, dat is voor mij van toepassing." [024] "Als ik thuis was en bijvoorbeeld zat te naaien, haalde ik wat in huis, gewoon thuis. Eerst was het alleen maar op feesten, zo begon ik." [106] "Ik ging met vrienden om die het ook allemaal gebruikten. Je zit in dat nachtleven. En van mijn zes collega's snoven er toch vier of vijf." [092] Samen met alcohol is cocaïne het belangrijkste middel dat gebruikt wordt. Het wordt vaak samen gebruikt. Voor sommigen speelt blowen nog steeds een belangrijke rol. Daarnaast worden ook speed en XTC gebruikt. "Naast coke gebruik ik nog XTC en een beetje speed erbij." [057] "Ik heb ook wel eens XTC geslikt. Dat voelt eigenlijk prettiger dan coke. Dat is heel sterk afhankelijk van je persoonlijk heid. Er zit ook vast wel speed doorheen. Je wordt niet moe, je kunt heel veel drinken en je wordt zachtaardig. Ik ga er niet helemaal van uit mijn dak. Het is ook niet meer wat het was. Dat heb ik eens gelezen in een interview met George Michael." [062] Het zijn allemaal middelen die passen in de wereld van het uitgaan. Heroïne is voor hen een middel dat daar niet in past en blijft uitgesloten.
Aard van gebruik
De voornaamste gebruikswijzen zijn snuiven en roken. "Ik snuif. Ik rook ook wel eens coke-joints. Ik base niet. Als je rookt is het effect wat sneller weg." [062] "Ik heb alleen gesnoven. Voor mezelf is het ook iets te duur om er mee te gaan experimenteren. Daar wil ik me dus ook niet mee bezig houden. Als ik snuif dan voel ik me er happy bij en dan is het allang goed. Ik zie dan wel dat mijn neus dicht gaat zitten, maar goed." [050] Slechts een enkeling heeft ervaring met basen. Deze gebruikswijze is in de uitgaanswereld, waar zij meestal gebruiken, ook moeilijk uitvoerbaar. Spuiten blijft helemaal buiten beschouwing. "Altijd snuiven. Ik zag mezelf niet met een naald in mijn arm hangen." [092]
De effecten die worden aangegeven zijn gerelateerd aan de gebruikswijzen snuiven en roken. Het zijn vaak subtiele effecten, er is geen sprake van uit je dak gaan. "Subtiel gevoel, gewoon lekker, relaxed. Niet opgejaagd, gewoon lekker gevoel. Wat moet ik verder zeggen. Het gevoel dat je alles aan kan. Dat ik me lekker voel. Alles aankunnen, gewoon lekker. Je praat wat meer. Wordt niet echt een ander persoon, dat vind ik wel fijn. Het is wel vergelijkbaar met alcohol." [058] "Je wordt er veel actiever van. Je wordt er veel helderder van. Je kan beter nadenken. Ik heb het nooit gemerkt maar ik denk dat je zelfvertrouwen toeneemt. Je wordt er veel socialer door. Je interesseert je veel meer. Je kan beter luisteren." [077] "Bij mij is het alleen positief: je werkt er beter en sneller op. Je wordt niet dronken. Je krijgt een lekkere babbel. Je hebt voor iedereen tijd. En dat kwam ook weer ten goede van mijn fooienpot." [092] Door het regelmatige gebruik blijken de effecten op den duur echter minder te worden. "Als je heel vaak gebruikt dan voel je het gewoon niet meer. Als je elke dag coke gebruikt dan moet je gewoon één gram in een paar keer snuiven." [057] "Als je iedere dag gebruikt, merk je het effect niet meer. Als je het een paar keer per week gebruikt heb je die kick nog wel." [062] Meerdere respondenten geven aan dat ze steeds meer negatieve effecten waarnemen, terwijl dit in de beginperiode niet het geval was. "De eerste keer was wel prettig. Ik heb ook wel negatieve effecten van coke gemerkt. Je bent ontzettend opgefokt, je voelt je niet prettig, soms heel sterk paranoia en je niet veilig voelen." [062] "Maar het kon ook zijn dat het verkeerd ging. En dan zei ik ook niets meer. Dan hoopte ik alleen dat de avond snel voorbij was. Dan was ik extra gevoelig voor andere dingen. Dan hoeft er maar een klein dingetje te gebeuren en dan is mijn hele avond verziekt. Dat heb ik de eerste jaren nooit gehad. Dat is van de laatste drie, vier jaar." [092]
Gezien de routine die deze gebruikers hebben ontwikkeld, hebben de meesten een vaste dealer. Dit kan een huisadres zijn, maar ook een bepaalde horecagelegenheid. Het betreft dan wel een locatie waar men vaak komt, die men goed kent en waarvan men weet dat er goede kwaliteit verkocht wordt. "Ik had gewoon een vaste dealer en dat was altijd goed. Daar heb je ook wel kwaliteitsverschil, want dan was een partij net op en dan komt er nieuwe. En dat is altijd anders. Hoe het gewassen is, met petroleum of alcohol. En dat is gewoon de geur aan het spul zelf. Maar ik haalde het bij een vaste dealer. En dat was altijd goed." [092] "De kwaliteit is goed. Ik heb wel een paar adressen en als daar niets is dan weet ik nog wel een paar mensen in Rotterdam die ik al jaren ken en die hebben altijd wel en de kwaliteit is er altijd van redelijk tot goed." [024] Door hun gewoontegebruik is het echter niet altijd mogelijk op de vertrouwde adressen te kopen. In dat geval wordt dan vaak toch de gok gewaagd en de slechtere kwaliteit voor lief genomen. "Ik haalde het altijd bij een mannetje, maar als je uit bent en je wilt dan coke hebben, dan koop je het in de stad. Dan koop je natuurlijk ook wel eens troep. Ik kom steeds meer mensen tegen die ook gebruiken, op die manier weet je waar je ook kunt halen. Via via kom je ook aan andere adressen. Dat mannetje verkoopt alleen maar coke. Als ik andere drugs zou willen hebben, dan zou ik er naar moeten zoeken." [043] "Ik heb dan wel in Rotterdam meegemaakt dat je echt desperate bent. Dan stap je toch een louche kroeg binnen om slechte kwaliteit te halen. In het begin haalde ik het altijd in Amsterdam omdat ik toen nog geen betrouwbare adressen in Rotterdam had gevonden. Ik nam dan ook altijd mee voor kennissen." [050] Gezien de kennis die zij hebben opgedaan in de loop van hun gebruik worden zij ook vaak ingeschakeld door vrienden om wat te halen. "Ik heb zelf wel heel vaak klanten voor die dealers. Ik haal wel vaak voor vrienden." [057] "Voor een hoop vrienden koop ik ook. Dan koop ik 20, 25 gram. Maar dat doe ik op bestelling. Ik koop het niet om het thuis te hebben en het dan weer door te verkopen. Het gebeurt wel eens met speciale gelegenheden, met Kerst of zo. En die 20 gram haal ik dan zelf in D., bij een kennis. Ik koop op bestelling, maar ik verdien er zelf niets aan. Ze komen niet bij mij aan de deur. Het is een soort vriendendienst." [024]
5.7.3    De betekenis en functie van cocaïne
Het gebruik is na verloop van tijd een geïntegreerd deel van hun leven geworden. Het is gewoon en hoort erbij. Het middel wordt niet gebruikt om 'extreem uit je dak te gaan', maar het is lekker; net zoiets als alcohol. "Ik vind het wel gewoner dan een paar jaar geleden. Ik vind het nu eigenlijk vrij normaal." [058] "Dat is niet de reden waarom ik het doe hoor of zo, ik vind het gewoon gezellig. 't Is zo ingeburgerd. (...) Ik bedoel oké, je gebruikt, je bent gewoon een mens en dan heb je wat nodig." [074] Zoals gezegd is het gebruik voor hen net zo gewoon als dat van alcohol. Daar wordt het dan ook vaak mee vergeleken. Soms worden, net als bij alcohol, wel eens rondjes gegeven. "Ik kom wel eens in zaken in Amsterdam waar dan iemand een pakje in je handen duwt. Diegene geeft dan gewoon een rondje coke. Je hoeft het dan natuurlijk niet te gebruiken, maar het komt voor." [050] "Hetzelfde als een paar biertjes. Je voelt je vrijer en lekkerder. Behalve als je teveel drinkt dan word je weer misselijk en dat heb je met coke ook. Dan voel je je ook niet meer lekker als je teveel hebt gebruikt. Ja, je gaat niet zo lopen en je praat niet met een dubbele tong, maar het heeft toch een andere uitwerking. Je zou het zelf eens moeten gebruiken. Ik kan niet een bepaalde definitie geven van hoe ik me dan voel. Je wordt er niet vrijer van zoals met alcohol maar soepeler, het loopt makke lijker." [024]
De sociale functie van cocaïne is erg belangrijk voor deze respondenten. Een functie die goed past bij het uitgaan. "Daarna gingen we altijd even stappen. Ik ben een keer gaan stappen, dat was al wat later en toen was het wereldspul en toen had ik de smaak te pakken. In die tijd daarna dacht ik: 'Ik ga maar niet de kroeg in als ik geen coke heb gehad.' Later ben ik me er wat in gaan verdiepen. Van coke wist ik wel dat het een sociale drug was eigenlijk." [043] "De sociale functie is voor mij belangrijk. Ik had daar nooit zoveel moeite mee, ik vind iedereen aardig en zij mij. Maar ik had de indruk dat het onder invloed van coke allemaal nog wat makkelijker ging." [043] Deze sociale functie komt ook in bepaalde werksituaties goed van pas. In dat geval is er geen duidelijke scheiding meer en wordt cocaïne ook tijdens het werk gebruikt. Het zijn dan altijd werksitiuaties die dit min of meer toelaten zoals werk in de horeca. "Toen ik ook weer aan het werk moest nam ik het ook mee. Dan ging ik even mijn neus poederen en dan kon ik er weer tegen aan." [050] "Ik denk dat als je in de horeca werkt dat negen van de tien dat zullen zeggen. Gewoon lekker doorgaan. Het is er lekker op werken en je kan gewoon meer drinken. Niet omdat ik stress heb, want ik kan er alleen maar van in de stress raken als ik het veel gebruik en op verkeerde momenten." [092] Het gebruik heeft een gewoonte-karakter en staat daarom niet ter discussie. "Waarom zou ik het niet gebruiken als ik er geld voor heb. Het gevoel is prettig, lekker." [024] Slechts een enkele respondent laat zich verleiden tot een meer filosofische overpeinzing en concludeert: "Coke gaat wel mijn avonden meer bepalen." [106]
5.7.4    Problematische aspecten
Ondanks hun regelmatige gebruik beschouwen de respondenten zich niet als verslaafd. Het roept wel eens vragen op, maar daaruit wordt niet de conclusie getrokken dat men aan cocaïne verslaafd is. Verslaafdheid wordt geassocieerd met junks, het Centraal Station en criminaliteit. Zelf hebben zij het gevoel dat zij ook best zonder cocaïne kunnen als het zou moeten. "Ik dacht echt: 'Coke dan ben je verslaafd en dan ga je ook op het Centraal Station staan'. Maar dat is bij mij niet zo. Ik ben niet verslaafd." [057] "Kijk als je elke week gaat gebruiken dan neigt dat toch al iets meer naar verslaving. Maar ik heb niet echt het gevoel, nee. Als ik het niet zou kunnen krijgen, dan zou ik me niet slecht voelen. Het is gewoon gemakzucht. Het feit dat je het heel gemakkelijk kan krijgen als je geld hebt. Als het er niet zou zijn, ja dan is het er niet. Het zou misschien best verslavend kunnen zijn, maar ik kan het voor mezelf niet voorstellen." [058] Ondanks het feit dat men zich niet verslaafd vindt, is men toch wel met verschillende negatieve effecten van cocaïne in aanraking gekomen. Zo ervaart men onder andere problemen op het fysieke vlak. "Het is gewoon slecht voor je gezondheid. Geestelijk en lichamelijk. Je wordt er wat instabiel van. Ik heb een opgezette keel en een dikke huig als ik veel coke heb gesnoven. Ik kan dan ook heel moeilijk ademen." [062] "Ik heb wel gemerkt dat je met behulp van coke meer kunt drinken. Maar ik realiseer me dan wel dat beide aanslagen op je lichaam zijn. Je eetlust gaat van de coke helemaal weg. Maar ik hou dat toch wel goed in de gaten. Het is dus geen goede combinatie. En als ik bijvoorbeeld ruzie had met mijn vriend dan liep het toch wel behoorlijk uit de hand. Ik denk dat het dan door het alcohol- en cokegebruik kwam. We werden er allebei ongelofelijk agressief van. Dan ga je dus echt helemaal door het lint. En dan ben je in staat om iemand af te maken. Dan zaten we elkaar echt met een mes achterna. Of de ruiten vlogen eruit en zo." [050] Met name als er een periode intensief gebruikt wordt, doen zich ook psychische problemen voor. "Als ik echt helemaal door het lint vloog, dat ik dus heel veel gebruikte, dan kreeg ik achtervolgingswaanzin. Dan keek ik, als ik bijvoorbeeld van de zaak waar ik werkte naar huis toe liep, in 20 meter 30 keer achterom. Dat was naar." [092] Slechts een enkeling geeft aan dat er helemaal geen problemen zijn. Over het algemeen worden de fysieke en psychische problemen weggerationaliseerd of probeert men, door wat minder te gebruiken, een meer ontspannen manier te vinden om er mee om te gaan. "Ik ben er altijd heel verstandig mee bezig geweest. Ik zal nooit op stap gaan zonder dat ik goed gegeten heb. Ik zorgde er ook altijd voor dat ik goed sliep. Ik had wel eens dat ik bij een vreemde dealer haalde. Dat is dan van die discocoke waar ze ook speed door heen doen. En dan lag ik tot acht uur naar het plafond te staren. Maar ik zorgde dan dat ik altijd slaaptabletten in huis had. Ik ben er altijd erg mee bezig geweest. Ik was op mijn manier dan gezond bezig en ik zag het ook aan mezelf in vergelijking met mijn vrienden." [092] "Nu probeer ik het wel zoveel mogelijk te combineren omdat ik me relaxed wil voelen. Soms heb ik ook wel dat ik bij mensen op visite ben en dan wil ik gewoon snuiven. Dan moet ik het wel weer stiekem doen en dat bevalt me toch niet helemaal. Terwijl het eigenlijk niet zo hoeft te gaan. Ik probeer nu op een relaxte manier het weekend door te komen." [050]
Naast de bovengenoemde problemen, stelt het regelmatige gebruik hen wel eens voor financiële problemen. Cocaïne vormt een belangrijke kostenpost. Soms is het mogelijk de kosten wat te drukken doordat men een bepaalde relatie tot de dealer heeft ontwikkeld. "Ik heb weer de mazzel dat ik zoveel mensen ken en ik kan het dan goedkoper krijgen." [B16.1] Voor de meesten geldt echter dat er regelmatig perioden zijn waarin het moeilijk is de eindjes aan elkaar te knopen. "Ik heb er wel eens geldproblemen door gehad. Ik heb ook wel eens hoge schulden gehad, een paar maanden huurachterstand. Ik ben nooit zover gegaan dat het eind eigenlijk zoek was. Daar heb ik wel van geleerd, ik hou er niet van om andere mensen iets schuldig te zijn." [043] "Ik ben er wel door in financiële problemen gekomen. Ik heb schulden gemaakt in de kroeg. Die moet ik nog steeds terug betalen." [062] De financiële problemen worden opgelost door te bezuinigen op eten, het verkopen van spullen, of zwart werk. Men stelt een grens aan het gebruik en wordt minder royaal met het weggeven van cocaïne. De oplossingen hebben een overwegend legaal karakter. "Het blijft wel binnen die twee gram per maand. Dat overschrijd ik niet. Ik ben er ook wat pinniger op geworden dat mensen van mij gebruiken. Alles wat met dope te maken heeft is niet gratis, het is kostbaar en laat andere mensen dan maar hun eigen spul betalen." [043] "Ik heb in het begin van de maand op een rommelmarkt gestaan en daar heb ik vrij goed verkocht. Dus dat heb ik dan voor de coke gespaard. Zo regel ik het wel vaker. Als ik een mazzeltje heb dan zet ik dat om in coke. Maar in een snertbui wil ik nog weleens naar de giromaat op het station rennen om daarna iets te halen. Ik zal er nooit slechte dingen voor gaan doen. Maar ik geef wel veel geld uit aan coke." [050] De criminaliteit beperkt zich tot zwart werken, een enkele winkeldiefstal, verkeersovertredingen en dergelijke. De sporadische politie- en justitiecontacten staan dan ook niet in verband met het cocaïnegebruik.
Ondanks verschillende problemen die men in de loop van het gebruik is tegenge komen, heeft slecht één van de respondenten contact gehad met de hulpverlening in verband met cocaïne. Het betreft enkele gesprekken met een psychiater naar aanleiding van een combinatie van problemen met werk, relatie en cocaïne. De problemen worden gezien als persoonlijke aangelegenheden die men zelf dient op te lossen. "Ik zeg altijd maar dat als je zo wijs bent om er aan te beginnen, dat je ook zo wijs moet zijn om er mee op te houden. Dan heb ik niet zozeer de mening van een ander nodig." [050] "Nee, nooit gehad ook. Ik vond dat ik het niet nodig had. Ik weet dat ik er nooit helemaal van af kan blijven, maar als ik het niet wil dan kan ik het ook maanden niet doen. Ik moet het alleen niet opzoeken. Het ligt aan mijzelf." [092] Over het algemeen huldigt men de opvatting dat men zelf het gebruik goed in de hand heeft. "Ik zie er niets negatiefs in. Als je bewust alleen in het weekend consequent gebruikt. Ik denk dat er voor mij weinig negatieve dingen uit vloeien. Qua werk word je niet beter of slechter. Het is wel een hele andere wereld dan het heroïnegebruik. Daar heb je puur nadelige gevolgen. Je moet elke dag hebben en je hebt lichamelijke afkickverschijnselen en dat heb je met coke, wat betreft mijn ervaring niet. Ik snuif ook en ik denk dat dat ook een verschil is. Dat is ook een manier om het in de hand te houden." [024]
   
5.8    Het polydrugs-type
De beschrijving van het polydrugs-type is gebaseerd op 33 respondenten, waaronder zeven vrouwen. De jongste is 20 jaar, de oudste is 45 jaar. Gemiddeld ligt de leeftijd rond de 30 jaar. Kenmerkend voor dit type is dat cocaïne, naast opiaten (met name heroïne), centraal staat in het leven. Een leven dat zich grotendeels afspeelt binnen de subculturele setting van de harddrugsscene. Voor een aantal is er al sprake van een drugsgecentreerde levensstijl in verband met een korte of langere carrière van heroïnegebruik. Voor anderen speelt heroïne pas in een later stadium een rol. Binnen het dwangmatige polydrugsgebruik speelt cocaïne de meest prominente rol. Cocaïne wordt door velen als ingrijpender en verslavender beschouwd dan heroïne. Het gebruik wordt gekenmerkt door een breed scala van problemen. Fysieke, financiële en psychische problemen worden veelvuldig genoemd. Criminele oplossingen om bijvoorbeeld financiële problemen het hoofd te bieden, zijn niet uitgesloten. Hierdoor blijven ook contacten met politie en justitie niet uit. Het overgrote deel heeft een ruime ervaring met verschillende hulpverleningsinstellingen
5.8.1    Sociaal-economische achtergrond en status
Het milieu van herkomst loopt van arbeidersklasse tot hogere middenklasse. De beroepen van de vaders variëren van vrachtwagenchaffeur tot directeur. Voor een aantal is er sprake van een zeer harmonieuze opvoeding met weinig problemen. "Goede jeugd gehad, ik heb het prima naar mijn zin gehad daar. Mijn moeder was huisvrouw, ze was er altijd." [047] Bij anderen wordt de opvoeding gekenmerkt door problemen. Een achtergrond van zwerven, pleeggezinnen en kindertehuizen vormt geen uitzondering. "In allerlei kindertehuizen gezeten. Ik heb zelfs nog eens twee weken in Brabant in de bossen gezeten met een survivaluitrusting, om uit handen van de kinderrechter te blijven." [067] De school verloopt voor bijna alle respondenten problematisch. Slechts een enkeling heeft een opleiding afgerond. Soms wordt de schoolcarrière afgebroken voordat aan de leerplicht is voldaan. "Op mijn veertiende ben ik van school gestuurd, daarna ben ik niet meer naar school geweest." [059] Het niveau van de opleidingen ligt op LBO- of MBO-niveau.
Voor zover men heeft gewerkt, zijn vele verschillende, kort durende baantjes karakteristiek voor de werkloopbaan. Het betreft ongeschoold fabriekswerk, werk in de horeca of werk via uitzendbureaus. "In de haven, 13 ambachten, 12 ambachten, 13 ongelukken." [010] "Na dat halve jaar varen heb ik gewerkt voor koppelbazen. Maar dat was maar een weekje werk of twee weekjes en dan hadden ze even geen werk. Dan liep ik dus weer een week op straat. Dan hadden ze weer werk en dan heb je geen zin meer, weet je wel. De laatste tijd had ik een uitkering." [108] Ten tijde van het interview zijn haast allen werkloos. Naast hun uitkering wordt er via prostitutie, hand- en spandiensten voor dealers of zwart werk bijverdiend. Slechts vijf respondenten hebben een min of meer reguliere baan.
Het uitgaan speelt niet zo'n belangrijke rol. Vaak beperken de sociale contacten zich tot familie, een partner die veelal ook gebruikt en kennissen die in een vergelijkbare positie zitten en eveneens in de harddrugsscene verkeren. Het drugsgebruik vormt als het ware de spil waarom alles draait.
5.8.2    Drugscarrière
Alcohol en cannabis zijn de eerste drugs waarmee men in aanraking komt. Ook opium, speed en pillen vormen geen uitzondering. In een aantal gevallen vertoont het gebruik al duidelijk dwangmatige trekken. Er wordt dagelijks flink geblowed, er is al sprake van een verslaving aan medicijnen, of er worden redelijke hoeveelheden alcohol genuttigd. "Iedere dag hasj. 's Ochtends na het opstaan en 's avonds maakten we hem dan weer uit. De hele dag door dus." [054] "Vroeger was ik al verslaafd aan valium en librium. En dat gebruikte ik op een gegeven moment gewoon niet meer door de coke. En dat vond ik natuurlijk wel fijn." [101] Het merendeel (21 respondenten) heeft ook al ervaring met heroïne en methadon. In dat geval is er meestal sprake van dwangmatig heroïnegebruik voordat men aan cocaïne begint. De reden waarom men met heroïne begint lopen uiteen. Voor de een is het nieuwsgierigheid, voor de ander het bij een groep willen horen en voor weer een ander heeft het te maken met problemen die men wil ontvluchten. Met name de oudere gebruikers hebben een lange heroïnecarrière achter de rug, voor men op cocaïne overstapt. Voor de jongere respondenten die met heroïne zijn begonnen, geldt dat zij sneller op cocaïne overstappen. Middelen zoals LSD, paddestoelen en XTC worden wel uitgeprobeerd, maar ze lijken minder populair bij deze groep en blijven verder van ondergeschikt belang.
Initiatie
De leeftijd waarop de respondenten voor het eerst met cocaïne in aanraking komen loopt nogal uiteen. Een van de respondenten begint al als hij 13 jaar oud is, een ander pas als ze 31 jaar is. Gemiddeld ligt de leeftijd van het eerste contact rond de 18 jaar. Twaalf respondenten beginnen hun polydrugscarrière met cocaïne. Voor zes van hen vindt de initiatie plaats binnen de uitgaanswereld of een groep goede vrienden. "Met mijn meisje kwamen we veel in cafés terecht en daar snoven ze nogal veel. Dan was het van 'moet je een snuifje, moet je een puntje, moet je roken?' 'Ja, dat is goed jongen.' Dus ik snuiven en roken. Ik vond het wel lekker. Ik was een beetje aangeschoten. En ineens voelde ik me niet meer zo lekker als ik aangeschoten was." [108] Voor het merendeel van de respondenten vindt de initiatie echter plaats binnen de harddrugsscene. Voor hen die al ervaring hebben met heroïne is dit natuurlijk niet verwonderlijk.
De redenen om te beginnen lopen nogal uiteen en vaak vindt men het moeilijk precies het hoe en waarom aan te geven. Beschikbaarheid, nieuwsgierigheid, groepsdwang of problemen worden het meest genoemd. "Via de contacten van de heroïne. Er was toen ineens coke. Ik heb dat toen geprobeerd en binnen een week gebruikte ik iets meer dan vijf gram per dag. Na een paar maanden dreigde ik toen ook door te draaien: ik wilde in een kliniek of zelfmoord plegen." [085] "Op een gegeven moment kocht mijn man het een keertje, ik gaf al mijn geld aan mijn man. Nou en toen snoof ik het een keertje, maar dat vond ik niet zo lekker. Nou dan kun je het ook koken en je kunt het chinezen. Toen op een gegeven moment nam die wel een shotje en toen zei die: 'Nou wil jij het ook eens proberen?'. Nou en toen ben ik er dus heel erg aangegaan, want als je een keer geshot hebt dan blijf je het doen." [006] Voor vier respondenten is het gebruik van cocaïne, en met name de negatieve gevolgen van het dwangmatige gebruik, rechtstreeks aanleiding heroïne te gaan gebruiken. De negatieve effecten zoals opgefoktheid en paranoia, blijken in eerste instantie afgezwakt en beheersbaar door het gebruik van heroïne. "Als er geen coke meer was dan wilde ik meer coke hebben, of ik moest iets hebben om rustig te worden. In het begin draaide ik een blowtje van hasj, maar dat duurde veel te lang voordat ik rustig was. Toen ben ik heroïne gaan roken. Dat ging ineens snel. Eerst de coke op en daarna nog een paar chineesjes. En toen maar relaxed worden. Ik dacht: 'dat is de oplossing'. Maar toen werd ik ineens ziek, toen ik niet had na een maandje. Toen dacht ik van: 'shit, nou moet ik ook nog heroïne zien te versieren'." [108] "Ik zie van andere mensen, genoeg voorbeelden om mij heen, die worden een beetje geschift, paranoia. Ze doen rare dingen en zien kleine beestjes en zo. Dan denk je dat is niks voor mij, dus dan mix je het met bruin. Dan heb je al ingebouwd dat je die gekte zelf niet krijgt. Ik weet het niet, dat is een soort zelfbescherming. Want als ik aan het stelen ben, en ik word paranoia, dan heb ik geen leven. Uit zelfbescherming doe ik er altijd wat bruin bij, dat gaat heel goed en het is nog lekker ook." [047] Voor de meesten geldt echter dat de beschikbaarheid, in combinatie met nieuwsgierigheid, de voornaamste reden zijn om ook heroïne te gaan gebruiken. "Eerst was het coke en toen was het een acidpil en toen zeiden ze op een keer: 'bruin is ook lekker om te roken, dat moet je ook eens proberen'. En dat heb ik gedaan." [101]
Verloop
De duur van het gebruik van cocaïne loopt uiteen van drie tot 20 jaar. Het merendeel van de respondenten gebruikt al langer dan zeven jaar en voor 15 respondenten ligt de duur van gebruik zelfs boven de tien jaar. Vooral bij degenen die al heroïne-ervaringen hebben loopt het gebruik van cocaïne snel op. "Erg snel ben ik meer gaan gebruiken, vooral heroïne erbij om die cocaïne-opfok weer te dempen." [034] "Met mijn hele drugsgebruik ging het steeds harder en hoe langer het duurde, hoe belangrijker de coke werd. De heroïne werd steeds minder en de coke steeds belangrijker." [059] De respondenten die nog geen heroïne gebruiken als ze met cocaïne beginnen, kennen een rustiger begin. Met name degenen die in de uitgaanswereld of het circuit van goede vrienden beginnen. "Op een gegeven moment was het een balletje pep. Maar ja, dat vond ik scherp en vies en daar vond ik niets aan. En toen was het van 'joh, dan moet je eens coke proberen'. Dat heb ik toen gedaan. En toen heb ik eigenlijk jarenlang af en toe in het weekend een lijntje gesnoven." [099] Na verloop van tijd gaan ook zij steeds meer gebruiken, met name vanaf het moment dat ze overstappen op andere gebruikswij zen dan snuiven. De meeste respondenten gebruiken met een dagelijkse frequentie, waarbij het meestal ook om grote hoeveelheden gaat. "Soms shotte je vijftien gram per dag weg, afhankelijk van de prijs en de hoeveelheid geld die je hebt." [049] "Totdat ik 17 jaar was. Toen ben ik heel hard te keer gegaan. Toen heb ik ook inbreken geleerd en noem maar op. We haalden per dag wel vier of vijfduizend gulden de man weg. Dat betekende ook dat we ernaar gingen gebruiken. Eerst kwam heroïne, een grammetje of één, twee of soms drie. Daarbij kwam cocaïne van 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 tot soms 15 gram op een dag. We baseden. Ik ben er gek van geworden, maar kon er op een gegeven moment wel uit mezelf mee stoppen." [086] Voor het overgrote deel van de respondenten gaat cocaïne een overheersende rol spelen en verdringt zij in toenemende mate het gebruik van andere middelen. Heroïne wordt bijvoorbeeld alleen nog gekocht om niet ziek te worden. Als er geld is wordt het grootste gedeelte aan cocaïne uitgegeven.
De harddrugsscene vormt het voornaamste circuit van gebruik. Er wordt veel thuis, op dealadressen, of op meer publieke plaatsen als Centraal Station, telefooncellen en dergelijke, gebruikt. Er wordt overwegend alleen, met partners of lotgenoten gebruikt. "Nou onderweg, metro of bij het station zelf, ga ik even op perron drie, ga ik even in zo'n wachthokje zitten. Dan rook ik het even op en dan ga ik weer weg." [029] "Negen van de tien keer gewoon op het adres waar ik het kocht en anders thuis. Mijn vader was dan niet thuis en dan kon je lekker op de bank gaan zitten. Dan hoefde je weer niet in een trappenhuis. Als ik dan niet ziek was, dan kon ik wel zolang wachten dat ik thuis was." [085] "Bij de dealer mocht je meestal niet spuiten, dan ging ik in het bos, een kraakpand of thuis, overal waar ik maar water kon krijgen zeg maar." [059] Voor tien respondenten geldt dat cocaïne volledig de plaats van heroïne heeft ingenomen. Zij gebruiken geen heroïne meer. Voor de anderen is cocaïne wel in meerdere of mindere mate een centrale rol gaan spelen, maar men blijft daarnaast ook heroïne gebruiken. "Eerst gebruikte ik meer heroïne, toen coke en daarna heb ik een tijdje alleen maar speed gebruikt. Toen was coke moeilijk te krijgen. Toen ben ik weer heroïne en coke gaan gebruiken, dat ging gelijk op, en lag ik om de haverklap met een overdosis in het ziekenhuis. In die tijd ben ik van de heroïne af gaan kicken. Coke niet, die vond ik gewoon te lekker." [059] Speed, XTC, cannabis of andere middelen nemen, voor zover ze al een rol spelen, een ondergeschikte plaats in. Deze middelen worden eigenlijk alleen gebruikt als men de andere middelen niet kan verkrijgen. Methadon blijft voor de meeste respondenten wel een rol van betekenis spelen, het dient als een soort basisvoorziening.
Aard van gebruik
De respondenten hebben ervaring met veel verschillende wijzen van gebruik, voor namelijk met basen, chinezen en spuiten. Snuiven is een wijze die niet erg populair is bij deze groep en speelt een ondergeschikte rol. Het blijft overwegend beperkt tot respon denten die nog geen heroïne-ervaringen hebben en die beginnen in het uitgaanleven. "Toen coke snuiven, roken, later basen, maar daar kreeg ik geen kick meer van. En toen het shot en dat was het. Dat ging steeds harder en steeds meer." [054] "Ik heb niet gesnoven, ik ben meteen gaan basen. Ik heb niet gesnoven, want ik vond dat maar niets dat snuiven." [042] "Het begon met snuiven van coke, toen was het uitgekookt en folie. Ik heb een keer coke gehad dat liep niet goed met folie. Dat brandde heel snel op, dat was heel raar. Ik wist hoe je moest basen, en toen heb ik dat geprobeerd. Toen dacht ik: 'zo, dat is veel lekkerder.' Een hele andere uitwerking ook. Toen is het begonnen eigenlijk." [108] Snuiven wordt door de meesten wel eens geprobeerd, maar meestal vallen de effecten tegen. Het geeft niet de flash, of de kick waarna zij op zoek zijn. "Snuiven van coke heb ik überhaupt nooit gedaan. Snuiven dat is meestal in discotheken hè, maar ik heb nooit in discotheken gekocht, alleen op huisadressen. Ik heb nooit pillen of andere dingen bijgebruikt. Eerst heb ik alleen gebased en later ben ik gaan shotten, zowel heroïne als cocaïne." [027] "Gesnoven, gebased en gespoten. Je kan eigenlijk een trapje maken: snuiven is het meest relaxte, op folie raak je wat sneller opgefokt, basen is weer iets intensiever en met een shot heb je een positieve ontploffing. Maar het gevoel is eigenlijk maar een minuut en daarna voel je jezelf weer koelbloedig worden. Bij basen kan ik heel slecht tegen het gevoel wat er na komt. Dan voel je jezelf heel onzeker. Dat is echt weer het paranoia gevoel. Sommige mensen laten dat gewoon bezinken maar ik hou het niet uit om zo lang te wachten. Ik zorg dan gewoon dat ik smack heb." [085] De voorkeur voor andere wijzen dan snuiven, is waarschijnlijk ook van belang voor het snelle oplopen van het gebruik. Cocaïne lijkt in dat opzicht een duidelijk ander karakter te hebben dan heroïne. "Je gaat op een gegeven moment meer nodig hebben. In het begin heb je bijna niks nodig, zeker niet als je spuit. Dat geldt zowel voor heroïne als cocaïne, maar met cocaïne gaat het ineens heel hard. Als je écht wil doorgaan dan zit daar helemaal geen rem meer op." [086]
Er worden verschillende effecten genoemd, afhankelijk van de wijze waarop men gebruikt. Vaak worden heroïne en cocaïne gecombineerd. "Als je een shot heroïne neemt dan krijg je gewoon een heel warm gevoel ineens, door je hele lijf weet je wel en je voelt je eigen lekker weg zakken. Maar in combinatie met coke dan krijg je eerst die klap van die coke. Heel je haren die schieten overeind en je hart dat slaat ineens drie keer zo hard en je bloed gaat ineens veel sneller. Maar gelijk d'r achteraan gaat de heroïne werken. Dus je gaat omhoog maar je wordt ook weer naar beneden gehaald." [002] "Ik heb wel eens geprobeerd het gevoel te beschrijven: als ik een shotje coke zette dan ging ik met de arreslee naar de hemel en dan kwam ik langzaam weer terugglijden." [085] "Het effect van een cocktail is te omschrijven als een flash. Net als je een slok tequila achter over slaat. Van coke alleen ga je als een speer omhoog, maar je komt ook als een speer naar beneden. Van zo'n cocktail ga je als een speer omhoog, maar je blijft daar hangen, dat is het leuke ervan. En van smack alleen word je helemaal duf, je gaat dan helemaal naar beneden. Het verschil in effect tussen spuiten en snuiven is dat je op een andere manier high bent. Met spuiten komt die klap veel harder aan. Ik heb ook wel eens pure cocaïne gespoten, toen kwamen de bellen uit mijn oren. Net alsof het dekseltje van je hersenen wordt gelicht." [090] Opvallend is dat verschillende respondenten vermelden dat door het basen van cocaïne de intensiteit van geluiden enorm toeneemt. "Het geluid neemt toe, alles wordt luider en je hoort geluiden die er niet zijn. Je wordt er een beetje paranoïde van." [070] Af en toe worden ook meer sociale effecten, zoals het makkelijker iemand aan kunnen spreken en euforie-gevoelens genoemd. Dit zijn echter uitzonderingen en blijven beperkt tot een korte periode in het begin. Het komt met name voor bij hen die nog geen ervaring met heroïne hadden toen zij aan cocaïne begon nen. Na verloop van tijd worden steeds meer negatieve effecten genoemd. Achtervolgingswaan is een effect dat door het overgrote deel van de respondenten wordt genoemd.
Er wordt overwegend gekocht op huisadressen waar ook heroïne wordt verkocht. Daar is naast heroïne tegenwoordig ook cocaïne verkrijgbaar. Een dealer die geen wit (cocaïne) verkoopt kan volgens hen zijn zaak wel sluiten. De markt is hier duidelijk verweven met die van heroïne. "Ik kon daar alle twee kopen. Een dealer die alleen coke of alleen smack verkoopt is niets. Hij moet altijd beide hebben." [085] "De dealers van nu verkopen alles. Je hebt geen dealers meer die alleen coke of alleen smack verkopen." [090] Soms dealen ze zelf op kleine schaal en in dat geval wordt er ook altijd heroïne verkocht.
5.8.3    De betekenis en functie van cocaïne
Het gebruik van drugs staat centraal en vormt de spil waarom het leven draait. "Je hebt altijd dope in je hoofd. Als je naar bed gaat en als je wakker wordt." [045] "Je bent totaal gefixeerd op gebruik, een heleboel andere dingen laat je gewoon, daar heb je de rust niet voor." [049] "Eten had ik niet, het interesseerde me ook niet. Ik had ook geen honger. Al het geld wat ik had ging naar een dealer toe." [107] Het sociale aspect van cocaïnegebruik dat bij sommigen in het begin nog aanwezig was, verdwijnt volko men naar de achtergrond. Cocaïne wordt niet gezien als een genotsmiddel, maar als een middel waaraan men verslaafd is en dat men nodig heeft. Ook wordt regelmatig gebruikt in verband met problemen. "Je hebt mensen die doen het eenmalig of inderdaad voor de kick, sexueel. Maar voor mij is het gewoon omdat ik verslaafd ben. Je hebt het gewoon nodig." [027] "Je wordt er een beetje wakker van, je ziet de wereld anders. Ik gebruik het als ik me kloten voel. En als ik dan gebruik, dan voel ik me weer goed. Het is een soort schijnbedrog." [088] De groep vrienden waarmee men optrekt wordt steeds kleiner. Het betreft op het laatst overwegend mensen die in een vergelijkbare positie verkeren, en eveneens polydrugsgebruiker zijn. De subculturele setting van de harddrugsscene wordt het belangrijkste levensdomein. "Op het laatst ging ik nergens meer heen, maar bleef ik gewoon thuis. Dan kwamen er wel vrienden die vroegen of ik bang was om ergens heen te gaan. Dan vroeg ik, 'hoezo?'. 'Nou ja, we zien je nooit buiten, alleen even op het balkon en verder niet'. Ik zeg: 'nee, nee, ik heb gewoon geen zin om naar buiten te gaan'. Ik heb mijn coke en mijn smack en een tafel en ik ga door, gewoon de hele dag." [108] "Je ziet je familie niet meer, je praat niet meer met je familie. Je gaat vijf nachten achter elkaar door. Je kunt dus wel zeggen dat er het een en ander verandert." [047] Het gebruik van drugs leidt voor velen tot een sociaal geïsoleerd bestaan en cocaïne lijkt dit extra te versterken. Door effecten als opgefokt heid, paranoia en overgevoeligheid voor geluid, geeft men aan het liefst alleen te willen gebruiken. "Er zijn voor mij geen voordelen meer te verzinnen. Vroeger wel, toen voelde ik me goed met drugs. En het trok bepaalde mensen aan, maar nu stoot het alleen nog mensen af. (...) Je leeft maar in een klein en geïsoleerd groepje. Je bent ook niet zo bezig met andere mensen." [085] "Baan kwijtgeraakt. Naarmate je langer gebruikt, raak je alles kwijt wat je hebt. Je verkoopt je spullen ervoor, je maakt schulden, gaat stelen en dergelijke. Het wordt alleen maar erger." [048]
Vaak wordt als reden voor gebruik aangegeven dat men niet meer zonder cocaïne kan en dat men toch wel verslaafd is. "Op een gegeven moment dan weet je niet meer waarom je het rookt, je rookt het gewoon. Dan vind je het niet eens meer lekker, want je raakt er opgefokt van en paranoia en je wordt geconfronteerd met jezelf, dus dan ga je nog meer gebruiken en dat is dan die wisselwerking. Je rookt coke, maar je rookt gelijk heroïne er achter aan om alles weer wat te onderdrukken. Ik kan dus niet eens zeggen waarom ik coke gebruik. Als ik het gebruik vind ik het niet lekker en dan wil ik zo snel mogelijk weer stoppen en dat weer door andere dingen te gebruiken. Als dat dan wel een beetje lukt en ik ben weer relaxed dan ga je het weer roken. Maar dat gaat als een rode draad door je verslaving." [107] Het gebruik krijgt steeds meer problematische aspecten, zeker als men niet middels dealactiviteiten of contacten in het criminele circuit de beschikking heeft over grote hoeveelheden cocaïne.
Binnen het polydrugsgebruik neemt zoals gezegd cocaïne de meest prominente plaats in. De houding ten opzichte van heroïne en cocaïne is nogal verschillend. De een beschouwt bijvoorbeeld heroïne als een redding, de ander ziet het als een vloek. "Die heroïne is funest en daardoor is het ook fout gelopen. Ik kreeg die heroïne via vrienden. Je ziet die gasten dat gebruiken en dan wil je ook eens een keer proberen en nog eens en zo gaat dat door." [070] "Ik ben nog altijd blij dat ik heroïne ben gaan gebruiken. Coke is gewoon de dope voor mij, maar daar kan ik helemaal niet mee omgaan." [107] De houding ten opzichte van cocaïne wordt gekenmerkt door een grote ambivalentie. De minder negatieve klank die het middel heeft in vergelijking tot heroïne, geeft sommigen in eerste instantie de hoop om op die manier van hun heroïneverslaving af te komen. Het middel blijkt uiteindelijk erger dan de kwaal. "De eerste tijd heb ik door heel veel coke te gebruiken geen heroïne meer gebruikt. Ik wist wel dat coke geen lichamelijke verslaving met zich meebracht, wel geestelijk. Ik heb dan ook nooit afkickverschijnselen gehad. Ik was dan al eens afgekickt van heroïne en dat vond ik echt een hel. Als ik het dan via de coke kon doen is dat ideaal. Maar het is niet te betalen en het is ook niet bij elkaar te stelen." [085] "Cocaïne vind ik des duivels. Net alsof de duivel het op aarde heeft gegooid." [108] Zoals gezegd hebben de meeste respondenten echter een ambivalente houding ten op zichte van cocaïne. Een van de respondenten verwoordt het als volgt: "Coke is zo verdomd lekker. Het is zo ingrijpend. Het is eigenlijk de grootste teringzooi die er is." [049]
5.8.4    Problematische aspecten
Veel respondenten zien cocaïne als een gevaarlijk en verslavend middel. Het is een middel waar je eigenlijk nooit genoeg van hebt en is in die zin erger dan heroïne. "Coke kan je maar door blijven roken. Ik denk dat coke geestelijk verslavender is dan heroïne. Alleen het schijnt lichamelijk niet verslavend te zijn." [065] "Ik zie zoveel om me heen gebeuren dat ik denk, het is erger dan heroïne en dan niet één keer erger maar 100 keer erger." [034] Bijna zonder uitzondering geven de respondenten aan dat zij verslaafd zijn. "Coke is de ergste verslaving. Het is erger dan alle andere verslavingen bij elkaar. Coke is gewoon heel erg. Niks interesseert je en alles heeft geen waarde meer. Je doet alles om aan geld te komen." [107] "Als je een beetje wil kan je het in de hand houden met snuiven, maar als je eenmaal gaat basen dan is het einde zoek." [108]
Het polydrugsgebruik heeft geleid tot een breed scala van problemen, dat loopt van fysieke tot justitiële problemen. "Dat je er van gaat aftakelen, lichamelijk. En je leeft op een gegeven moment alleen maar voor de cocaïne. Je gaat zweten, dus je verliest sowieso aan vocht al gewicht. Je wordt magerder gewoon. Ik was een keer 68 kilo toen ik 17 was, terwijl ik 78, 80 kilo had moeten wegen." [086] "Ik zat weer een keertje vast en ik was er erg slecht aan toe en ik woog 56 kilo. Dus vel over been, en abcessen enzo, allemaal coke vergiftigingen. Ik kon ook haast niet meer lopen. Toen heb ik er gewoon een punt achter gezet. Je moet er zelf achter staan. Ik heb vaak gezegd van ik stop. Maar zodra die poorten weer open gaan was je weer verkocht. Je was dan lichamelijk wel afgekickt, maar geestelijk niet." [054]
Paranoia is een van de meest genoemde psychische problemen die samenhangen met dwangmatig cocaïnegebruik. "Dat zie je nu zelf wel. Ik ben letterlijk en figuurlijk een wezel. Ik ben snel en zenuwachtig. Ik heb maar één ding in mijn hoofd: coke. Je hebt natuurlijk met de politie te maken en je wordt heel onzeker. Je legt dan bijvoorbeeld een kopje op de deurklink en een bord eronder. Als iemand de klink dan aanraakt dan hoor je het meteen. Je durft op een gegeven ogenblik niet meer te slapen." [085] "Van het coke shotten werd ik op een gegeven moment paranoia, ik liep toen ook altijd met een pistool op zak. Toen er politie bij mij aan de deur kwam heb ik in zo'n toestand bijna iemand neergeschoten. Hier ben ik toen erg van geschrokken en ben toen bewust met spuiten gestopt." [049] Het dwangmatige gebruik stelt de respondenten, voor zover ze niet zelf dealen of in een circuit zitten waarin het in ruime mate voorhanden is, ook voor grote financiële problemen. Meer wellicht nog dan heroïne. "Wij zijn failliet geraakt door het vele gebruik. We gingen op een gegeven moment nog sneller gebruiken dan het geld binnenkwam, dat was haast niet mogelijk (.....) Door de coke. Want met coke is het zo, met heroïne als je stoned ben ben je stoned dan hoef je niet meer. Maar met coke, als je coke shot, op het moment dat je hem leegdrukt dan ben je al bezig om een volgende klaar te maken." [029] "Helemaal in het begin heb ik wel geldproblemen gehad. Op een gegeven moment kon ik van mijn uitkering de huur niet meer betalen. Ik ben toen eigenlijk al heel snel kraken gaan zetten en cheques vervalsen enzovoort. Toen ik later echt in de onderwereld kwam, toen had ik niet echt geldgebrek meer. Toen heb ik van alles gedaan wat door God verboden is. Smokkel, koerierswerk enzovoort. Dat had allemaal niet direct met de coke te maken, maar aan de andere kant toch wel. Het was gewoon verweven met de coke. Het was toen ook zo dat ik al verslaafd aan de coke was. Het was daar continu voorhanden, maar van mij werd wel verwacht dat ik er iets voor deed." [101]
   
Voor het oplossen van de ontstane financiële problemen worden, naast het zelf dealen en het verrichten van hand- en spandiensten voor dealers, regelmatig illegale (criminele) oplossingen gekozen. "Ik verkocht zelf de heroïne voor 175 gulden het gram en ik kocht het zelf voor 100 gulden het gram. Dus ik hoefde niks te doen. Het geld kwam stromend binnen." [029] Verschillende respondenten geven aan dat zij dingen doen die zij voor heroïne niet zouden doen. In dat opzicht lijkt men voor cocaïne meer over te hebben dan voor heroïne. "Ik zat toen dus ongeveer op vijf gram per dag, maar dat kan ook tien zijn geweest. Het ging toen zo hevig dat we bij huizen inbraken, waarvan de vrouw de was op stond te hangen. We ging dan weg en praatten er nog even over na. Als ik dan wat in het huis had zien staan dat we vergeten waren gingen we gewoon weer terug. Als ik nuchter ben dan ben ik toch niet zo'n held, maar onder invloed van coke dus wel." [085] Voor vrouwen vormt de prostitutie een mogelijkheid om aan geld te komen (een aantal van hen zat overigens al in de prositutie en is juist daar met cocaïne in aanraking gekomen). "Heroïne daar loop ik niet echt achteraan, de coke heeft er echt voor gezorgd dat ik ging tippelen en stelen. (...) Dat tippelen wat ik deed kon ik alleen onder invloed, de drempel wordt lager en je laat het over je heen komen." [048] Negen respondenten zitten ten tijde van het interview in het Huis van Bewaring, overwegend in verband met inbraak of berovingen. De verschillende delicten wijt men aan het gebruik van cocaïne. "In het begin gebruikten we alleen maar heroïne en dan heb je aan een grammetje of één, misschien twee aan het eind van die twee weken, wel genoeg. En dan deden we twee keer in de week inbreken en dan hou je plenty geld over. Op een gegeven moment werd het toch ervoor moeten inbreken. Als je geen geld meer heb." [086] "Ja, ik heb wel geldproblemen gehad en detentieproblemen. Dat is het gevolg gewoon bij mij. Als ik niet meer gebruik dan kom ik niet meer vast te zitten. Stelen voor het gebruik." [086] Er is zowel sprake van verwervingscriminaliteit om aan geld te komen voor cocaïne, als criminaliteit onder invloed van cocaïne. "Bemiddelen tussen hande laars en kopers. Maar in het begin heb ik veel ingebroken, maar dat komt dan door die coke. Maar op een gegeven moment dan ga je jagen achter alles wat maar geld waard is. Je hele leven is opgejaagd. Autoradio's, kantoortjes. Maar dat is heel erg. In het ene kantoor ligt 2.000 gulden in en het andere een stuiver. Dat is echt niet te doen. Ik heb dus wel gehad dat ik vier, vijf keer op een dag achter geld aan moest. Maar dan haast alleen voor de coke. En bij smack heb je dat je stoned begint te raken, dan heb je genoeg, maar bij coke niet." [107] Met name het feit dat men van het gebruik van cocaïne nogal 'opgefokt' raakt, noemt men als oorzaak voor de (gewelds)delicten die men pleegt onder invloed van cocaïne. "Steekpartijen. Er lag dus een zilverpapiertje van mij en toen bla, bla, en hij trok een mes en ik trok een mes. Ik denk dat ik minder agressief was met alleen heroïne. Je wordt zo opgefokt van die coke. Drie à zes weken gezeten. De laatste 19 maanden voor beroving met geweld. Daar werd bij geschoten en er waren toen gewonden. Ook dat was van invloed om te stoppen." [054] "Ik ben makkelijk wat dat betreft, als ik geen geld heb dan kan ik zo iemand rippen. Kijk, dat is ook het gevaar geworden de laatste tijd, ik doe te makkelijk, ik ben gemakkelijk in dat soort dingen, ik zie het gevaar er niet van in. Dat heeft met de coke te maken, want je wordt steeds meedogenlozer." [042]
Het overgrote deel van de respondenten heeft op enigerlei wijze contacten met de drugshulpverlening. Dit varieert van een enkel contact met CAD of huisarts tot (meerde re) intensief begeleide afkickpogingen in detoxcentra. Ook hebben de meeste responden ten gedurende langere of kortere tijd in methadonprogramma's gezeten. Soms heeft dit contact een puur pragmatisch karakter. Het gaat dan alleen om het verkrijgen van methadon, of het ruilen van spuiten. De respondenten laten zich wisselend uit over hun ervaringen met de hulpverlening. Het loopt van positief tot negatief. "Ik heb in verschil lende afkickcentra gezeten. Dan kwam ik echt als een bijdehandje binnen en heb ik alle fasen van het afbreekproces doorlopen. In het begin liep ik alle hulpverleners gewoon uit te dagen. Ik heb er niet zo'n hoge pet vanop. Op een gegeven moment gebruikte ik ze gewoon, daar was ik heel handig in." [067] "Positief, ik kan er altijd wel even praten. Je hebt er steun aan. Ik praat eens in de vier weken. Ik vertel hun ook niet alles hoor, maar ik heb er wel steun van. Als ik het moeilijk heb dan maak ik een afspraak." [098] Pas als men goed in de problemen zit, bijvoorbeeld ernstige fysieke problemen of politie- en justitiecontacten heeft, wordt besloten iets aan het gebruik te gaan doen. De contacten hebben dan ook vaak een gedwongen karakter en komen tijdens een periode van detentie via de reclassering tot stand. Een enkeling heeft al in een eerder stadium uit zichzelf hulp gezocht.
5.9    De coca&iul;nisten
De beschrijving van dit type is gebaseerd op 13 respondenten, allen mannen. De gemiddelde leeftijd ligt rond de 27. De jongste respondent is 19 jaar, de oudste 47. De cocaïne speelt een centrale en overheersende rol in het leven. Kenmerkend voor dit type is een dwangmatig gebruik van cocaïne terwijl, in tegenstelling tot het voorgaande type, het gebruik van heroïne uitgesloten is. Er zijn geen of nauwelijks contacten met de harddrugsscene. Een problematische achtergrond of andere problemen worden relatief vaak aangegeven als reden om te beginnen. Het dwangmatige gebruik krijgt na verloop van tijd een duidelijk problematisch karakter. Fysieke, psychische en financiële problemen worden regelmatig genoemd. Men beschouwt zich als verslaafd. Een deel van de respondenten is betrokken bij de cocaïnehandel en heeft hierdoor ook politie- en justitie contacten.
5.9.1    Sociaal-economische achtergrond en status
De gezinnen van herkomst zijn zeer verschillend en variëren van arbeidersmilieu tot hogere middenklasse. De beroepen van de vaders lopen uiteen van buschauffeur tot directeur. "M'n vader heeft dingen gedaan bij het marktwezen, hij had zo'n kraam." [007] "Mijn vader heeft drie bedrijven gehad." [072] De moeders dragen overwegend de zorg voor de opvoeding. Deze verloopt verre van harmonieus. De meeste responden ten geven aan problemen te hebben gehad en zijn op vrij jonge leeftijd het huis uitgegaan. Verschillende respondenten hebben een kindertehuisverleden. "Na twee jaar LTS ben ik van huis weggelopen. Ik ben toen samen gaan wonen met een vriendin." [020] "Ik ben op mijn tweede in een kindertehuis gestopt, hier ook in Rotterdam, tot mijn elfde omdat mijn ouders gingen scheiden. Ik ben een keer thuis gekomen voor een maandje, maar ik was het zelf toen zo zat dat ik de benen heb genomen en terug ben gegaan. Maar dat komt ook omdat je weer vreemd was weet je. Op mijn elfde, twaalfde kwam ik weer thuis. Op mijn dertiende ben ik van huis weggelopen en heb een half jaar bij een stel vrienden gewoond. Ik ben toen wel weer thuis gekomen maar daarna was het weer raak en was ik weer weg." [023] De opleidingen waaraan de respondenten beginnen, voorna melijk op LBO- of MBO-niveau, worden vaak niet afgemaakt. Voor een aantal hangt dit samen met het feit dat men in die tijd al regelmatig cocaïne gebruikt. Slechts twee respondenten hebben hun opleiding wel afgerond. "Middelbare Detailhandelschool. Die heb ik helaas niet afgemaakt, want tegen die tijd begonnen de problemen." [019] "Ik heb ook geen diploma. Daar heb ik wel spijt van. Ik heb wel twee keer een poging gedaan om een horecacursus te doen. Dat kon ik door omstandigheden niet afmaken. Ik begon toen ook veel te gebruiken." [022]
Ook de werkloopbaan komt bij een aantal onder druk te staan door het gebruik van cocaïne. "Nadat ik van school ben gegaan heb ik gewerkt bij een slagerij. Toen een keer bij een schoonmaakbedrijf, maar daar ben ik weggegaan omdat ik te suf werd en niet meer met die mensen kon opschieten. Dat kwam ook omdat ik toen aan de coke zat." [023] Vier respondenten hebben een reguliere baan en één respondent zit nog op school. Het merendeel is ten tijde van het interview werkloos. De inkomenspositie is zeer uiteenlopend. "Als we het over netto bedragen hebben, dan ongeveer tussen de 4.500 gulden en 5.000 gulden in de maand. Maar daar gaat ook weer gigantisch veel vanaf, buiten het gebruik om." [072] "Netto 2.988 gulden. En daar zitten allemaal onregelmatigheidstoeslagen bij. Als alle schulden zijn betaald blijft er nog 1.500 gulden voor mezelf over. Mijn werk is mijn enige bron van inkomsten." [026] Naast loon of uitkering, heeft het merendeel van de respondenten semi-legale of illegale inkomsten. "Ik heb een uitkering. Ik werk er zwart bij. Dat was twee dagen in de week, maar nu is dat vijf of zes dagen in de week." [022] Vijf respondenten vullen hun inkomsten aan door het dealen van cocaïne. Voor zo ver het uitgaan van belang is staat dit voor een belangrijk deel in het teken van cocaïne. Men bezoekt kroegen waar meestal wel cocaïne voorhan den is of men trekt op met vrienden die ook gebruiken.
5.9.2    Drugscarrière
Pre-cocaïne periode
Bijna alle respondenten hebben naast alcohol ervaring met cannabis. Daarnaast worden ook middelen als speed gebruikt. LSD is minder populair. Met heroïne hebben geen van allen ervaring. "In het begin in dat buurthuis vooral. Dan rookte je een blowtje en later twee en op het laatst elke dag. En ik rook nog steeds. In het begin rookte ik ook helemaal geen shag. maar uit zo'n pijpje en dat is ook vrij duur en dus ben ik toen ook maar gaan roken. Toen ik een jaar of 20 was had ik wel eens paddestoeltjes genomen en zo, maar nog geen coke." [026] "Eerst alcohol, toen speed, toen coke. En dat is steeds meer en steeds beter geworden. Coke en speed wel minder dan blowen." [089] Een aantal respondenten geeft aan al voor het gebruik van cocaïne stevig te drinken. Dit neemt soms problematische vormen aan. "Sinds '85 heb ik ook een tijdje een drankpro bleem gehad." [019] "Ik dronk in het begin alleen in het weekend. Pas later sluipt dat er in en dan wordt het elke dag. Op dit moment drink ik geen alcohol. Ik ben nu aan het afkicken. Maar op een gegeven moment ging ik over van bier op bacardi-cola en daar dronk ik dan 20, 25 van op een avond. En dat kost een berg geld. Het ging bij mij dus echt gepaard met de weekenden. Als ik een weekend niet uitging dan werd ik ook nog lazarus." [026] In de fase voorafgaand aan het gebruik van cocaïne wordt soms al aangegeven dat problemen een belangrijke rol spelen. "Eerst blowde ik mij helemaal suf. Ik geloof dat ik toen ook alcohol gebruikte en dan echt met dat ene doel om echt weg van alle ellende te zijn." [104]
Initiatie
De meeste respondenten komen al op vrij jonge leeftijd met cocaïne in aanraking. Gemiddeld ligt dit rond de 17 jaar, maar vijf respondenten komen al voor hun vijftiende levensjaar voor het eerst met cocaïne in aanraking. De uitgaanswereld of het circuit van goede vrienden vormen daarbij de belangrijkste circuits. "Ik was op een house-party en toen kwam ik een kennis tegen en die vroeg of ik ook wou. Ik zeg tegen hem dat ik het nog nooit gedaan had, maar hij zei 'dat geeft niks, je wordt er alleen een beetje wakker van'. Ik heb toen een lijntje genomen en dat beviel me wel. Later ging ik plofjes roken, daar hebben ze de cocaïne in gedraaid." [023] "Op een of ander feest. Ik was toen stomlazarus en van het een komt het ander. En de eerste keer zie je allemaal sterretjes. Je bent klaar wakker en je denkt dat je superman bent. De eerste keer was voor mij helemaal te gek. Helaas. Dat was gelijk drie dagen achter elkaar en de volgende drie maanden ook weer elk weekend. Toen kreeg ik bloedneuzen en ik schrok me rot dus ik zei nooit meer. Maar na een tijdje ga je toch weer verder." [026]
De voorkennis omtrent het middel is beperkt. Een van de respondenten heeft zelfs de eerste keer dat hij gebruikte, de cocaïne in de coca-cola gegooid. Hij dacht dat beide middelen wel iets met elkaar te maken hadden. De uitwerking viel echter tegen.
Verloop
De duur van gebruik loopt uiteen van één jaar tot 33 jaar. Gemiddeld ligt deze rond de vijf jaar. In het begin blijft het gebruik nog enigszins beperkt en is er slechts sprake van een licht stijgende lijn. "In het begin was het één keer in de week. En op een gegeven moment ga je meer uit en je leert meer plaatsen en vrienden kennen die ook gebruiken en dan gebruik je steeds meer." [023] "Ik ging op een gegeven moment op zoek naar betere handel, want dat spul dat ik eerst gebruikte was niet zo best. Uiteindelijk vond ik iemand die wel goed spul had en vanaf dat moment was het praktisch elk weekend raak. En dat is uitgegroeid tot ook door de weeks om wakker te worden. Maar ja, dan heb je in het weekend drie keer zoveel nodig. En dit heeft een periode van drie jaar geduurd." [026] Vanaf een bepaald moment echter loopt het gebruik flink op. Dit hangt voorname lijk samen met het tijdstip waarop men overgaat op een andere wijze van gebruik dan snuiven. Soms gebeurt dit al in een vroeg stadium van de cocaïnecarrière. "Toen ik een paar maanden flink gesnoven had ging ik meer chinezen en ik raakte echt verslaafd en ik ging de straat op, auto`s openbreken en inbreken. Chinezen is een verslavende methode. Mijn baas is verslaafd aan het snuiven. Dat is voor mij niet verslavend." [022] "Toen ging ik basen, en dan krijg je een flash zeg maar. Die flash wil je iedere keer hebben en dat gebeurt niet, die krijg je maar één keer. De eerste pot die je neemt dan krijg je een klap en dan kan je nog vijf gram coke gebruiken dat heeft geen zin. De echte flash krijg je alleen de eerste keer, de eerste haal dan krijg je een klap en die komt gewoon niet meer terug. Ja, of je moet twee uur niks nemen. Dat doe je dus niet, je gaat gewoon door." [028] In de perioden van chinezen of basen neemt zowel de frequentie als de hoeveelheid toe. Men gebruikt bijna dagelijks en de hoeveelheden lopen op tot meer dan vijf gram per dag. "Ik gebruik nu een halve gram per dag, terwijl ik daarvoor in de beginperiode drie gram per dag gebruikte. Maar ik heb niet elke dag meer zin." [023] "De hoeveelheid coke wat ik gebruik is duidelijk steeds meer geworden. Ik ben gestegen van een kwart op een dag naar nu ietsje meer dan een gram op een dag." [072] "Ik kreeg ongeveer vier gram coke per dag en dat in een maand, nou tel maar op." [028]
Op een enkele uitzondering na komt men niet in contact met de harddrugsscene. Voor zover gesnoven wordt speelt het gebruik zich overwegend af in de uitgaanswereld. Zodra echter basen en chinezen de overhand krijgen verschuift het naar thuis of in (cocaïne)dealpanden. Het gebruik heeft een individualistisch karakter, dat wil zeggen dat ook regelmatig gebruikt wordt zonder dat er anderen bij zijn. "Nee, nooit in discotheken. Je kunt niet gaan uitkoken daar." [007] "Het hangt er vanaf hoe en wanneer. Als ik genoeg geld heb doe ik het in m'n eentje. Als ik niet genoeg geld heb dan delen we samen, maar het liefst in m'n eentje." [019] "Op m'n eentje ben ik dat gaan gebruiken." [104] Momenteel is cocaïne het belangrijkste middel dat gebruikt wordt. Vaak gebeurt dit in combinatie met alcohol, dat een belangrijke rol blijft spelen. Cannabis, XTC en speed zijn minder belangrijk en verwijnen meer naar de achtergrond.
Aard van gebruik
Bijna alle respondenten hebben ervaring met snuiven, basen, chinezen en roken. Spuiten is uitgesloten. Twee respondenten vormen een uitzondering, omdat zij alleen ervaring hebben met snuiven. "Chinezen, dan steek je het aan terwijl het op folie ligt. Je hebt dan een pijpje in de mond en daar houd je je aansteker onder. Basen is niks aan. Je hebt met basen een glas voor je met een beetje as op de bodem. Daar vouw je foliepapier om heen en je doet er een elastiekje om heen. Aan de ene kant maak je een paar gaatjes. Dan je aansteker op het as drukken en je lippen over die gaatjes heen. De rook die in het glas komt, zuig je weer uit het glas. Maar dat werkt maar vijf minuten. Ik heb nooit gespoten." [023] "Cocaïne heb ik gesnoven, gerookt, gebased. Mijn vaste manier was snuiven en plofjes roken." [026]
De effecten die worden aangegeven zijn verschillend en afhankelijk van de diverse gebruikswijzen. Bij snuiven worden voornamelijk effecten genoemd als meer zelfvertrou wen, langer door kunnen gaan en een vlotte babbel. "Je voelt je helder in je hoofd. Je krijgt een enorm zelfvertrouwen je denkt dat je de wereld aan kan." [023] "Je bent opgewekt, ik zie alles. Mijn zelfvertrouwen is opgekweekt. Ook in interactie naar anderen toe, het is allemaal veel makkelijker. Maar je gaat af en toe wel ietsje te ver in contacten met vreemden." [072] "Het hangt van jezelf af. De een wordt agressief. Dat heb ik niet. De een doet het anders dan de ander. Ik word rustig. Je loopt sneller, makkelijker. Je wordt er actief van, je kan er niet van slapen. Ik denk dat je ook meer zal durven. Eerder lachen bij grappige tv-programma's." [089] Bij chinezen of basen worden de effecten omschreven als een flash. "Roken gaat heel snel en duurt heel erg kort. Basen is nog erger, je bent gelijk van de kaart. Dan rook je het puur, maar dan ben je wel veel langer van de kaart. Ik vond dat een beetje pijn doen, ik kreeg dan soms het gevoel dat ik geen adem kon halen." [026] Alle respondenten geven aan dat er naast positieve effecten op den duur ook negatieve effecten aan het gebruik verbonden zijn. "Soms paranoïde dingen gezien. Of dingen dubbel zien, twee lantaarnpalen of zo, dat heb je de ene keer, de andere keer niet." [089]
De cocaïne wordt meestal gekocht op huisadressen waar alleen cocaïne wordt verkocht en in de uitgaanswereld. Vijf respondenten zijn zelf (kleine) dealers en betrek ken de cocaïne van grotere dealers, die niet in heroïne handelen. Ook zelf dealen ze niet in heroïne. "Alleen coke. De jongens die op de Binnenweg en op het station verkopen, verkopen ook wel heroïne en speed. De dealers die ik ken hebben een soort erecode dat ze alleen coke verkopen. Het is het goud onder de drugs. Als je gerespecteerd wilt worden dan verkoop je alleen coke." [022]
5.9.3    De betekenis en functie van cocaïne
De redenen om te beginnen zijn zeer divers. Nieuwsgierigheid speelt een rol, net als de beschikbaarheid van het middel. "Ik zag die gasten maar aan zo'n fles lopen lurken. Toen zei ik ineens tegen zo'n verslaafde van 'geef mij eens een haaltje'. Toen zeiden ze nog tegen me van moet je niet doen want dadelijk dit en dat. Nou had ik nou maar. ... Maar ik ben altijd dwars geweest, er tegenin. Ik moet het toch ondervinden. Toen had ik het een paar keer gebruikt, nou je voelde je helemaal onwijs gelukkig." [007] Opvallend vaak worden echter problemen aangegeven als reden voor gebruik. Het middel wordt dan voornamelijk gebruikt om problemen beter te kunnen hanteren. "Alles zat eigenlijk tegen. Ik was weggelopen van huis. Ik kon alles weer wat van me af zetten." [022] "Ik deed het ook omdat ik problemen wou vergeten. Maar dat werkt eventjes maar na vijf minuten is het weer over. Dus het lost niks op." [023] "Totdat ik in '87, toen ik terug kwam uit Suriname, vrienden tegenkwam die mij aanraden om coke te gaan gebruiken om mijn verdriet te vergeten. Want toen ik dronk had ik vaak dat ik de volgende dag niet meer wist hoe ik in mijn bed kwam en zo. Ik was niks meer, terwijl ik bij coke die controle nog wel had." [019] "Ik wilde helderheid en me uit de ellende snuiven." [104] Na verloop van tijd komt men er achter dat het niet echt een oplossing is en dat het juist problemen versterkt. Voor anderen beginnen de problemen pas nadat zij stevig zijn gaan gebruiken. Voor allen geldt dat de cocaïne steeds centraler in het leven komt te staan. "Bij mij is de coke toch de baas geworden omdat ik overmatig heb gebruikt waarschijn lijk." [026] "Je leeft naar de coke toe." [028] "Alles wordt ondergeschikt gemaakt aan de coke." [082] Door die centrale plaats die cocaïne krijgt, verandert ook hun leven. Men verliest vrienden, er komen andere vrienden (meestal ook cocaïnegebruikers) voor in de plaats en relaties worden verbroken. De cocaïne komt zodoende nog centraler te staan. "Je vergeet alles, het interesseert je niks meer. Niks interesseert je meer, je gaat nergens meer naartoe, nergens meer achteraan. Af en toe, dan moest ik daarheen en dan ging ik het uitstellen, uitstellen. Als je wist dat je naar de belasting moest, dan ging ik het uitstellen, uitstellen." [007] "In de tijd dat ik het zelf niet gebruikte, wees ik mensen af die het wel gebruikten. Maar sinds de tijd dat ik het gebruikte kon ik dat niet meer. Mijn vriendenkring veranderde ook, mensen waar ik dagelijks mee optrok, heb ik laten vallen. Nou ja niet echt laten vallen, maar ik zocht andere vrienden." [019] "Ja, ik denk wel dat ik een andere leefstijl heb. Ik denk dat ik wat minder sociaal leef. Dat weet ik eigenlijk wel zeker." [072] Het plezier, de sociale effecten die in het begin nog wel eens een rol spelen, zijn ten tijde van het intensieve gebruik helemaal naar de achtergrond verschoven. "Om te zeggen ik doe het voor mijn lol, nee niet meer. Dat is geweest. Ik gebruik het nu in relatie met mijn werk. De weekeinden zijn behoorlijk druk, dan neem ik een lijntje extra, een borreltje erbij en dan kan ik lekker entertainen. Dat verwachten ze hier ook. Ik zou het ook niet meer zonder kunnen." [072]
   
Door ingrijpende gebeurtenissen, zoals bijvoorbeeld het verlies van een goede vriend of een periode van detentie, kan de centrale rol van cocaïne veranderen. "Een hele goede vriend van mij ging dood aan een overdosis. Hij spoot er ook bij. Ik had een sleutel van het huis en ik kwam binnen en ik zag hem liggen, dood. Daar ben ik erg van geschrok ken. Ik wilde toen kappen. Dat was de reden. Zonder hulpverlening, ik heb het zelf gedaan." [022] "Ik houd er helemaal niet van om opgesloten te zitten. Niet dat ik iets tegen de politie heb hoor, die mensen doen ook hun werk, maar het opent je ogen wel. Je hebt dan plotseling een helder moment. Je realiseert je dan ineens dat je in de bak zit en je weet ook donders goed hoe dat allemaal is gekomen. Dus ik ben gelijk de dag dat ik weer buiten was naar de reclassering gelopen en zodoende. Dat ik werd opgepakt was echt de omslag voor mij. Toen ik werd opgepakt zat ik op drie gram per dag in het weekend en door de week een tot anderhalf gram per dag. Dus dat was best wel erg." [026] Na een dergelijke ingrijpende gebeurtenis probeert men de centrale positie van cocaïne terug te dringen. Twee respondenten zijn al langere tijd helemaal gestopt. De andere respondenten die ten tijde van het interview niet gebruiken zitten in het Huis van Bewaring op de drugsvrije vleugel. Voor vier respondenten die geen ingrijpende gebeurtenis hebben ervaren, blijft cocaïne onverminderd haar centrale rol spelen.
5.9.4    Problematische aspecten
Alle respondenten beschouwen zich als verslaafd of in ieder geval als verslaafd geweest. "En dan zeggen ze dat is niet verslavend, nou wie d'r mij dat wijs maakt ... " [007] "Ik ben voor mezelf zover dat ik dus echt durf aan te geven dat: 'ik ben er gewoon verslaafd aan, klaar'. Dat zou lullig zijn om te zeggen dat dat niet zo is als je meer dan een gram op een dag gebruikt." [072] De positieve aspecten die in het begin nog aanwezig zijn, worden overschaduwd door de negatieve. "Alles er aan is negatief. In het begin is het eventjes positief, maar dat komt meestal ook door de verhalen van ande ren." [023] Het intensieve gebruik leidt tot vele verschillende problemen. Er zijn fysieke problemen, problemen in sociaal-relationeel opzicht, financiële problemen en problemen met politie en justitie. "Slapeloosheid, overspannen, rugpijn en dergelijke. Keelpijn, pijn aan je klieren, en slikken. Dat je echt niet kon slikken, dat heel je mond verbrand was. Een soort perforatie in m'n wang aan de binnenkant. Als ik dan iets pittigs at of zo, dan voelde je het gewoon branden. Daar zijn allemaal gaten in gebrand en in m'n maag ook." [007] "Je lichaam gaat ook achteruit. Je vermagert heel erg en je stem wordt ook heser door dat chinezen. De laatste tijd gaat het met mij een stuk beter. Mijn stem is een stuk minder hees geworden omdat ik er helemaal mee ben gestopt met het chinezen. Je krijgt ook veel sneller een bloedneus door het snuiven." [023] "Ik ben 19 kilo afgevallen. Ik eet dus heel slecht. Van 73 naar de 54 vind ik toch wel een enge klap. Ik probeer wel zo normaal mogelijk te eten, veel rauwkost en dat soort dingen om het lichaam goed te houden. Dat lukt me nog steeds aardig. Dat zijn duidelijk lichamelijke gevolgen. Ook je weerstand neemt af, natuurlijk." [072]
Het intensieve gebruik is voor de respondenten een kostbare aangelegenheid en leidt dan ook tot problemen in financieel opzicht. "Ik betaalde altijd. Ook al had ik het geld niet op mijn rekening staan. Ik stond toen 5.000 in de min op mijn visa-kaart en nog eens 3.000 in de min op mijn gewone bankrekening. Daar heb ik dus een lening voor afgesloten bij een andere kredietbank en dus heb ik mijn schuld afgelost. Maar je moet niet denken dat ik daar van geschrokken ben, want een maand later zat ik weer in het zelfde schip. En nu heb ik een totale bankschuld van 23.000 gulden maar gelukkig wel nog alleen bij mijn eigen bank. Ja en nou lach ik er wel om, maar meer omdat ik het knap stom vind van mezelf." [026] "Ik ken nu niet zoveel negatieve dingen. Toen ik nog chineesde wel. Als ik al dat geld gespaard had! (...) Ik denk dat ik aan het chinezen wel 800 of 900 gulden per week uitgaf. Ik kon het voor 95 gulden per gram krijgen." [022] Slechts twee respondenten lukt het op alleen legale wijze het gebruik te financieren. Uit bovenstaande blijkt echter dat één van hen zich daarvoor wel diep in de schulden heeft moeten steken. De andere respondenten zijn op de een of andere wijze betrokken bij criminele activiteiten. Hieruit kan echter niet geconcludeerd worden dat cocaïnegebruik tot criminaliteit leidt. Bij de ene respondent staan de criminele activiteiten in directe relatie tot het frequente gebruik van cocaïne, bij anderen is er al voor het gebruik sprake van illegale activiteiten. "Autodiefstal, auto-inbraak, vuurwapenwet overtreden. Ik verkocht wapens. Ik kocht ze in België. Ik verkocht ze met 300 procent winst. Een opgepakte vriend heeft mij verlinkt. Ik heb toen zes maanden gezeten. Ik heb eerst in de jeugdgevangenis van Breda gezeten, toen hier op de Noordsingel. In de D-vleugel. Elke dag moet je plassen daar op de drugscontrole. Maar dat is niet zo streng." [022] Vijf respondenten dealen zelf in cocaïne en zijn op die wijze in staat hun eigen gebruik min of meer te financieren. "Ik verkoop het zelf dus ook hier aan een hele selecte groep weliswaar, want ik wil niet als dealer te boek staan, beslist niet. Men is er heel tevreden over. Zo zie ik mezelf ook helemaal niet. Ik haal helemaal geen grote hoeveelheden, want dat risico kan ik niet nemen met de zaak, natuurlijk. Als er vraag naar is dan krijg ik dat meestal telefonisch door en dan laat ik het gewoon komen of ik ga het halen. Nooit geen grote hoeveelheden. Dat durf ik ook niet. (...) Ik kan er gedeeltelijk mijn eigen gebruik mee financieren. Ongeveer 30 procent ervan." [072] "Ik beperk me tot Coke, speed, XTC, vloeistof. Als ik verkoop dan heb ik andere kleren aan, altijd een zonnebril op. Om te laten zien dat ze wel op moeten passen met me. Dat ze uit de buurt moeten blijven omdat ik met iets loop. Meestal lopen we naar de mensen toe en vragen, 'luister we hebben coke, interesse?'. Vaak willen ze eerst proeven. Maar dat laten we niet toe. We hebben hele goeie. Er zijn ook dealers die verkopen coke met één procent coke en tien procent speed. Ik ben bij m'n eigen dealer in dienst." [089] Vier responden ten zitten ten tijde van het interview in het Huis van Bewaring. Voornamelijk in verband met dealactiviteiten.
Het merendeel van de respondenten heeft op enigerlei wijze ervaring met de hulpver lening. De contacten variëren van een enkel contact met de huisarts tot intensieve begeleiding van CAD en reclassering. Voor vier respondenten gebeurt dit min of meer op eigen initiatief of dat van partner of vrienden. Men richt zich in dat geval vaak in eerste instantie tot de huisarts. "Ik ben een keer naar een arts gegaan en daar kreeg ik metha don van. Maar dat vond ik ongelooflijk vies, maar ik wou van die chinese procedure afkomen. Maar van de coke afhelpen dat kan zo'n man niet, wel kan hij je van dat chinezen afhelpen omdat dat veel sterker is dan een plofje. Chinezen is veel verslavender." [023] "Ik ben gestopt door Xynoclan. Ik heb de huisarts gebeld en gezegd dat ik cocaïne gebruikte." [104] "Ik heb een korte periode in een kliniek gezeten op eigen verzoek. Voor alcohol en coke tegelijkertijd. Ik heb toen een hele korte periode gehad dat alles uit de klauwen liep, dat ik er zelf geen rem meer op kon zetten. Toen hebben hele goede vrienden van mij dit naar voren gebracht. Het heeft niet geholpen om van de coke af te komen. Daar heeft het allemaal veel te kort voor geduurd. Het hele program ma is iets van twee jaar." [072] Voor de overigen is het contact 'onvrijwillig' en hangt het sterk samen met een periode van detentie. Hierdoor komt men met reclassering en CAD in aanraking. Over het algemeen zijn de ervaringen met de hulpverlening niet positief. De verslaving wordt gezien als een probleem dat men uiteindelijk toch zelf moet oplossen. Wellicht heeft dit te maken met het feit dat men cocaïne toch meer ziet als een psychische verslaving. "En het lullige met coke is dat het geen lichamelijke verslaving is. Het is een geestelijke verslaving." [072]
5.10    Resumé
In totaal zijn acht typen gebruikers met verschillende cocaïne-levensstijlen onderscheiden. Zij kenmerken zich door een specifieke combinatie van de centraliteit van cocaïne in levensstijlen en de betekenis van cocaïne. Hieronder worden in het kort per type de belangrijkste kenmerken weergegeven.
  • Het Bourgondische type
    Binnen de levensstijl van dit type speelt cocaïne slechts een kleine rol van betekenis. Het vormt onderdeel van een overwegend luxe stijl van leven. Cocaïne wordt gezien als een exclusieve gezelschapsdrug en het gebruik wordt bewust beperkt om dit exclusieve karakter niet te verliezen. Het circuit van goede vrienden speelt, zowel wat betreft gebruik als wat betreft verkrijgen van cocaïne, een cruciale rol.
  • Het ervarings-type
    Cocaïne is voor dit type van beperkt belang en staat niet echt centraal. Belangrijk is het zelf opdoen van ervaringen. Cocaïne wordt gezien als een middel dat de eigen ervaringswereld kan verrijken. In alle fasen van het gebruik worden de positieve en negatieve effecten tegen elkaar afgezet. Er is sprake van een calculerend gebruik.
  • Het situationele type
    Voor dit type speelt cocaïne slechts een perifere rol binnen de levensstijl. Het wordt gezien als een (sociale) gelegenheidsdrug. Kenmerkend is het incidentele karakter, waarbij gebruik van cocaïne overwegend gekoppeld is aan speciale gelegenheden zoals Kerstmis en oud en nieuw. Meer of minder bewust wordt het gebruik beperkt gehouden.
  • Het distinctieve type
    Cocaïne speelt een zekere rol binnen de levensstijl en wordt gezien als een subcultureel onderscheidingsmiddel. Het gebruik ligt ingebed in een subcultuur, waarvan men (tijde lijk) deel uitmaakt. Men behoort tot een 'selecte' groep van gebruikers. Het gebruik is in vele opzichten (initiatie, verloop en eventuele abstinentie) dan ook sterk aan die groep gebonden.
  • Het hedonistische type
    Sex en drugs en rock &roll geldt als motto voor dit type. Het ongebreideld genieten staat centraal. Er wordt ruim geput uit het gehele arsenaal van genotsmiddelen dat in onze moderne samenleving beschikbaar is. Cocaïne is een van die middelen en wordt gezien als het genotsmiddel bij uitstek. Zodra het gebruik in fysieke of financiële zin problemen oplevert en het genieten belemmert, wordt het gebruik enige tijd beperkt.
  • Het routineuze type
    Het gebruik van cocaïne speelt een zekere rol in de levensstijl. Cocaïne wordt niet gezien als een luxe of exclusief middel, maar gewoon als een van de vele genotsmiddelen die je kunt gebruiken. Het is een vertrouwd en min of meer geïntegreerd deel van hun leven geworden. Het is met andere woorden een routine geworden.
  • Het polydrugs-type
    Kenmerkend voor dit type is dat cocaïne, naast opiaten, centraal staat binnen de levens stijl. Het polydrugsgebruik vormt de spil waarom alles draait. Het leven speelt zich grotendeels af binnen de subculturele setting van de harddrugsscene. Er is sprake van dwangmatig gebruik dat zich kenmerkt door een breed scala van problemen (fysiek, financieel en psychisch). Daarnaast is er vaak sprake van een (tijdelijke) criminele levens stijl, waardoor ook contacten met politie en justitie niet uitblijven. Het overgrote deel heeft ruime ervaring met verschillende hulpverleningsinstellingen.
  • De cocaïnisten
    De cocaïne speelt een centrale en overheersende rol. Kenmerkend voor dit type is een dwangmatig gebruik van cocaïne terwijl, in tegenstelling tot het voorgaande type, het gebruik van heroïne uitgesloten is. Er zijn geen of nauwelijks contacten met de harddrugsscene. Problemen worden relatief vaak aangegeven als reden om te beginnen. Het dwangmatige gebruik krijgt na verloop van tijd een problematisch karakter. Er is regelmatig sprake van betrokkenheid bij de cocaïnehandel en in verband hiermee zijn politie- en justitiecontacten niet uitgesloten.
Noten
1. Voor de volledigheid dient nog vermeld te worden dat dit eveneens inhoudt dat de verschillen binnen de categorieën minimaal en de overeenkomsten maximaal zijn.
Vier respondenten zijn niet in de typologie onder te brengen omdat persoonlijke kenmerken (idiosyncratische elementen), bijvoorbeeld psychiatrische problemen, een te dominerende rol spelen binnen de levensstijl.
vorige   volgende
Colofon en inhoudsopgave
Hoofdstuk 1    Inleiding en probleemstelling
Hoofdstuk 2    Verkooppunten
Hoofdstuk 3    Algemene impressies
Hoofdstuk 4    Karakteristieke kenmerken
Hoofdstuk 5    Typologie
Hoofdstuk 6    Spreiding, verspreiding en omvang
Hoofdstuk 7    Conclusies en discussie
Samenvatting
Literatuur
Bijlage A    Verklarende woordenlijst
Bijlage B    Beroepsclassificatie naar soorten
Bijlage C    Patronen van gebruik
 
© INTRAVAL, Groningen-Rotterdam .
Deze site wordt onderhouden door De Poel Webdesign.