INTRAVAL. Bureau voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek en advies<
 
In Grote Lijnen
Hoofdstuk 3    Algemene Impressies (deel 3)
Een deel van de mythevorming rond cocaïne is gebaseerd op de veronderstelde sexueel stimulerende werking. Cocaïne wordt wel beschouwd als een afrodisiacum en heeft wellicht een gedeelte van haar populariteit hieraan te danken (Macdonald e.a. 1988). Over het algemeen zijn de verhalen omtrent de sexueel stimulerende werking bekend bij de respondenten. Verschillende respondenten geven aan ook zelf dergelijke ervaringen te hebben. "Ik heb ook ervaring met sex en coke. Dat is wel levendig zal ik maar zeggen. Ja, zonder is het ook fijn natuurlijk." [064] "Coke en sex gaan uitstekend samen." [094] Een enkeling gaat zelfs zover dat cocaïne beschouwd wordt als een substituut voor sex, zij het een minder bevredigende. "Ik heb het wel eens vergeleken met klaarkomen. Het is net zo lekker als klaarkomen eigenlijk, alleen dan negatief. Kijk als je klaarkomt dan voel je er een heleboel bij weet je wel, dan ben je als een bloem zover ga je open, maar met coke ben je echt boem! Je bent helemaal alleen en je voelt helemaal niks meer, helemaal niks, dat idee had ik." [002] Meestal wordt het echter gezien als een aanvulling en niet als een vervanging. "Je hebt van die mensen die zijn zo triest dat ze zeggen dat ze als ze drugs op hebben, dat is lekkerder dan sex. Dat vind ik niet. Het kan hooguit je sex wat opkrikken, maar het kan nooit beter zijn." [064]
De effecten die worden aangegeven variëren. Mannen noemen vooral het langer door kunnen gaan, een grotere hartstocht en een uitgestelde zaadlozing. "Sex, dat was toch wel lekker met een snuifje op. Dat was het enige wat ik lekker aan cocaïne vond. Ik werd niet gevoeliger want ik ben een gevoelig mens. Intensiever en langer. Dan kreeg ik iets van hartstocht. Dan kon je dat gewoon veel langer. Mijn partner snoof dan ook dus hij had precies hetzelfde. Je hebt het dan allebei. Je kan niet de één laten snuiven en de ander niet en dan de liefde bedrijven, want dan heb je totaal niet het effect denk ik. Je moet het wel allebei doen." [039] "Als ik flink gesnoven heb dan duurt het aanmerkelijk langer voordat ik klaar kom en mocht ik klaarkomen dan is het ook veel meer. En ik kan meer keren klaarkomen." [094] Voor vrouwen speelt naast het langer door kunnen gaan ook het effect van een grotere gevoeligheid een rol. "Het geeft een soort roes. Ik vind het gewoon lekker, vooral bij het vrijen. Plezierig bij het vrijen, het windt meer op. Het lijkt alsof je gevoeliger bent. Dat vind ik heel leuk, zo wil ik het houden." [097] Als afrodisiacum heeft cocaïne een nogal onvoorspelbaar karakter in die zin dat de eerder genoemde uitwerkingen soms wel en soms niet optreden. "Ik heb er wel eens een keer lekker op gevreeën, maar dat vond ik altijd al heel lekker. Maar nee, niet echt heel bij zonder. Het vertraagt de zaadlozing een beetje. Soms gebeurde er ook helemaal niks. Het onderdrukte verschrikkelijk. Het wekt een beetje de euforie op, zowel coke als speed, maar je merkt het pas achteraf als het uitgewerkt is dat dat heel kunstmatig is. Dat is een soort kater." [025] "Sex en coke, dat weet ik niet. Soms werkt het wel lustopwekkend. Soms ook niet, maar meer van 'laat me met rust'." [109]
Voor zover er sprake is van een sexueel stimulerend effect van cocaïne is dit duidelijk gerelateerd aan de wijze waarop het middel wordt gebruikt. Het wordt voornamelijk aangegeven door respondenten die snuiven. Respondenten die overwegend basen, melden slechts sporadisch een sexueel stimulerend effect. Bij gebruikswijzen als spuiten en chinezen wordt dit effect helemaal niet aangegeven. Zelfs de duidelijk op sex gerichte gebruikswijze van het insmeren van de genitaliën, heeft geen noemenswaardig effect. "Ja, ik dacht ik kan wel eens een keertje wat coke op mijn lul smeren, misschien is dat wel lekker. Maar nee dat was niet het effect van wat ik ervan verwachtte. Een tafel van zestien achterstevoren opzeggen heeft meer effect dan coke op je eikel." [078] Deze toepassingswijze is onder de respondenten overigens zeldzaam. Men heeft het meer van horen zeggen dan uit eigen ervaring. "Je hoort wel meer van die verhalen dat je het op je piemel kan smeren en weet ik veel wat allemaal. Dat kan ook heel heftig zijn heb ik wel gehoord. In zoverre dat je gewoon slecht aan toe kunt komen, maar ik vind het geen, kijk je bent gewoon heel intensief, je gevoelens zijn heel intensief natuurlijk, dat wel." [003]
Vrijwel alle respondenten die iets over de sexueel stimulerende werking zeggen, vermelden dat het effect eigenlijk alleen in de beginperiode van het gebruik optreedt. "In het begin was sex wel lekkerder, later niet meer zo." [061] "Ja in het begin toen je die goeie coke had, of toen je niet te veel gebruikte, toen ging het nogal heftig, ging het goed, je sexleven ging een stuk beter, maar nu is het meer van 'blijf bij me vandaan', een beetje paranoia daarna. Ik denk dat het aan de hoeveelheden en aan de kwaliteit van de cocaïne ligt." [034] Na verloop van tijd wordt het effect minder en werkt het eerder tegengesteld, zeker naarmate de hoeveelheid cocaïne die wordt gebruikt, toe neemt. Fysieke problemen gaan een rol spelen en impotentie wordt genoemd als negatief effect als men langer cocaïne gebruikt. "Het geeft natuurlijk fysiek ook wel problemen. Ik ben altijd nog wel bang dat je het een aanslag is op je organen. Ik weet ook dat je er enigszins impotent van raakt. Het heeft achteraf toch wel nadelige gevolgen gehad. Ik denk ook dat mijn potentie dus minder is. Niet dat het remmend werkt, of dat ik minder lust heb, maar ik heb er wel meer moeite mee. En ik realiseer me wel dat het iets met mijn systeem doet. Het is wel zo dat als je gesnoven hebt, dat het moment beter is, maar als je een hele avond gesnoven hebt dan presteer je niets meer. Zelfde als met alcohol." [050] "Je wordt ook impotent ervan op een gegeven moment als je coke gebruikt. In het begin ben je zeer potent, maar op een gegeven moment dan werkt het tegen. En als je dan in bed ligt en dat ding komt niet overeind, ja dan word je uitgelachen en dan baal je verschrikkelijk. Dan wordt het alleen maar erger." [007] Aannemelijk is dat de toenemende alcoholconsumptie die regelmatig met cocaïnegebruik samengaat, hierbij een rol speelt. Dit wordt ook aangegeven door verschillende respondenten. "Dat is ook het nadeel van coke, als je coke gebruikt, je gaat er ook heel veel bij drinken. En in mijn geval dan vind ik bier opeens niet meer lekker, dus ga ik whisky's drinken enzo. Dan is dat natuurlijk niet echt goed voor de potentie." [004] Ook kan de versnijding van cocaïne met amfetamine, met name speed, hiervoor verantwoordelijk zijn. De responden ten die ervaring hebben met speed, geven namelijk aan dat dit middel zeker niet als afrodisiacum kan worden beschouwd. "Cokegebruik stimuleert niet bij mij mijn libido. Dat komt waarschijnlijk dat ik speed gebruik. Kijk met speed kun je waanzinnige dingen, maar het is maatje 'pink'. Dat doen we dan morgen wel, nu vraag je iets teveel van Henkie." [078] "Coke werkt stimulerend, je kunt het langer volhouden. Ik weet wel dat als je speed gebruikt dat er wel tien wijven moeten komen wil je hem omhoog krijgen. Anders lukt het echt niet." [015]
   
Als er sprake is van dwangmatig gebruik, heeft cocaïne alleen maar negatieve effecten. Zeker als daarnaast ook nog andere middelen zoals heroïne worden gebruikt. De sexuele gevoelens spelen nauwelijks meer een rol, het verkrijgen en gebruiken van cocaïne (en eventueel heroïne) staat centraal. "Ik ben nu zo verslaafd, sex interesseert me niet meer en stappen interesseert me niet meer." [107] "Je hebt mensen die doen het eenmalig of inderdaad voor de kick, sexueel. Maar voor mij is het gewoon omdat ik verslaafd ben." [027] "Maar ik heb altijd, als ik coke gebruikte had ik geen oog voor niets, alleen maar voor de coke. Ik leefde puur alleen maar op het gebruik zelf. En in de tijd dat ik gebruikte heb ik ook niet veel sexueel contact met m'n vrouw gehad." [029]
Bijna niemand geeft aan dat de sexueel stimulerende werking een reden is voor het gebruik van cocaïne. Het fenomeen van cocaïne in ruil voor sex, zonder dat er sprake is van prostitutie, komt onder de respondenten niet voor (Morningstar en Chitwood 1987). Ook door de respondenten die beroepsmatig met sex te maken hebben, wordt de sexueel stimulerende werking van cocaïne niet genoemd als reden voor gebruik. Het instrumentele gebruik heeft overwegend betrekking op het meer durven en langer door kunnen gaan. "Je hebt wat meer lef." [006] Een respondente die voor een escortservice heeft gewerkt vertelt: "Ik denk niet dat ik daar ooit nuchter naar toe ben gegaan, want dan breng je dat natuurlijk ook niet op. Ik heb het alles bij elkaar een keer of zes, zeven afgemaakt volgens de contractvoorwaarden en van die keren waren er, denk ik, vijf waarbij ik toch behoorlijk onder invloed was voordat ik ook maar enigszins het idee kreeg dat ik het aan zou kunnen." [035] "Maar ik moest er wel wat voor doen, mijn partner wilde wel dat ik er voor werkte. In de sexclub was dat 24 uur per dag. Dat kan alleen wanneer je continu met je neus in de poeder ligt. Ik heb ook wel eens avonden achter elkaar op de weg gestaan. Nu kan ik dat niet meer, maar hier zie ik ook wel eens meisjes die drie dagen continu op de weg staan te werken." [101]
Uit bovenstaande is duidelijk dat aan het gebruik van cocaïne op sexuele lustge voelens geen eenduidige werking kan worden toegeschreven. Het stimuleren van de sexuele gevoelens en het verhogen van de sexuele prestatie kennen de meeste responden ten alleen uit verhalen en niet uit eigen ervaring. Voor zover er al sprake van is, is het een uitwerking die zeker niet overdreven moet worden. "Nou dat vind ik een van de dingen die overtrokken zijn. Dat is met XTC ook. Er is een uitdrukking: 'Als je zo'n pil slikt dan loop je je lul achterna'. Nou heb ik het maar één keer gebruikt zo'n pil, dat viel dus tegen. Ook met coke, je wordt er wel wat actiever van. Ook in sexueel opzicht, maar niet dat je de hele wereld aan kan. Ik heb dat althans niet gehad. Je wordt in zijn geheel wat actiever, dus ook ten opzicht van dat punt natuurlijk." [076] "Het gebruik roept ook hele sterke sexuele gevoelens op. In je hoofd word je verschrikkelijk geil, maar fysiek lukt het dan niet. Als ik naar de hoeren ga, ben ik dan ook niet altijd onder invloed van coke. De dag daarna voel je het nog wel, het lustgevoel blijft wel aanwezig en dan is er ook niks aan de hand." [062] Een enkeling geeft aan dat er zelfs alleen maar sprake is van een negatief effect. "Als je coke gebruikt kun je het niet doen, Je krijgt een slappe in plaats van een stijve. Je wordt verzwakt. Dat heeft iedereen. Alleen op XTC gaat het wel. Met coke en speed niet, dat is flauwekul." [089] Over het algemeen kan worden gesteld dat de sexueel stimulerende effecten zich overwegend voordoen in de beginfase, als het gebruikt zich beperkt tot kleine hoeveelheden en alleen indien het middel gesnoven wordt. Een onfeilbaar afrodisiacum is cocaïne zeker niet en het kan in die zin ook niet worden aanbevolen. XTC lijkt in dat opzicht een beter middel.
3.10    Cocaïne en XTC
Binnen de onderzoeksgroep van 110 respondenten komt het enkel en alleen gebruiken van cocaïne niet of nauwelijks voor. Naast cocaïne wordt zonder uitzondering in meerdere of mindere mate alcohol gedronken. Ook hebben bijna alle respondenten ervaring met cannabis. Het gebruik van andere middelen zoals speed, paddestoelen en XTC is eveneens niet ongewoon. Vooral XTC (of Ecstacy) is een middel dat momenteel in de belangstelling staat. De media besteden regelmatig aandacht aan het fenomeen; de laatste tijd met name in negatieve zin. Gesteld wordt dat deze drug zich in een toenemende belangstelling mag verheugen, terwijl de kwaliteit van wat er op de markt als XTC verkocht wordt meer en meer in twijfel wordt getrokken (Korf e.a. 1991, De Loor 1989, Fromberg 1991). In Nederland is XTC rond 1985 op de markt gekomen (Tinne mans 1986). De eerste geluiden zijn overwegend positief en men spreekt van de 'love drug'. Het wordt omschreven als een ongevaarlijke liefdespil die nauwelijks bijwerkingen heeft. Het middel zou niet verslavend zijn en een gevoel van liefde en gelukzaligheid geven. De opkomst van XTC wordt gerelateerd aan de opkomst van de house-party's en beide worden dan ook vaak in één adem genoemd. Langzamerhand zijn de positieve geluiden afgenomen. Met name de kwaliteit van hetgeen nu als XTC verkocht wordt, staat ter discussie. De plaatsing op lijst 1 van de Opiumwet heeft het middel in de illegaliteit gedrongen. Vermoed wordt dat personen uit het 'amfetamine-circuit' zich op de markt hebben begeven, hetgeen de kwaliteit niet ten goede lijkt te zijn gekomen. Het idee bestaat dat XTC versneden wordt met speed en LSD. Daarnaast worden er pillen op de markt gebracht die helemaal niets met XTC te maken hebben zoals aspirine, biergistpillen, hartpillen en door amateurs in elkaar geknutselde 'designer-drugs'. Afgezien van de kwaliteit is er tot op heden weinig bekend over de uitwerkingen, zeker op lange termijn. Er bestaan veel vragen en veronderstellingen rond het middel. Zo wordt onder andere verondersteld dat het voor jongeren de overstap naar andere middelen zoals heroïne en cocaïne vergemakkelijkt. XTC wordt niet als een echte harddrug beschouwd en heeft een minder negatieve bijklank. Het is wellicht een tussenfase tussen de min of meer geaccepteerde softdrugs en zwaardere drugs als cocaïne en heroïne; met ander woorden XTC als 'stepping stone'. Een andere opvatting is dat deze drug de plaats van cocaïne gaat innemen. Als reactie op de harde zakelijkheid van de tachtiger jaren, waarin cocaïne als drug paste, komt XTC met een link naar de LSD en de flower-power van de jaren zestig. Met andere woorden: cocaïne is uit en XTC is in. Gezien de specifieke relatie van XTC met cocaïne, wordt in deze paragraaf aandacht besteed aan het XTC-gebruik van de onderzoeksgroep.
Gelegenheidsstructuur en initiatie
Bijna alle respondenten zijn op de hoogte van het bestaan van XTC. De kennis omtrent de drug is over het algemeen beperkt. "Gehoord en gelezen, maar ik wist er eigenlijk heel weinig van. Ik wist wel dat het een roesmiddel was en dat je oren er niet van weg gingen en geen slaap meer. Dat soort dingen, meer niet." [109] Ruim een derde van de respondenten (43 van de 110) heeft zelf ervaring met het gebruik van XTC. Voor een aantal betreft dit echter slechts een eenmalige ervaring. Op basis van de verhalen blijkt dat bij gebruikers veel onduidelijkheid bestaat. Er is momenteel een groot aanbod van verschillende pillen en capsules op de markt. "Twee, drie jaar geleden iets in die geest, had je echt nog goeie pillen. Gewoon 'witte gleuf' werden ze genoemd, Stannish. Waren gewoon goede witte pillen. Ze werden verkocht voor iets van 25 gulden en je ging er echt goed van uit je dak. Dat is echt puur de XTC naar mijn idee en wat er het laatste jaar als XTC is, zoveel rare, gespikkelde, dikke bruine, dunne bruine, capsules, alles. Paarse pillen, roze pillen." [001] "Er zit verschil in XTC, je hebt spikkels, je hebt salmiakjes, capsules. Capsules doe ik nu niet meer, want het is toch veel speed wat ze er door heen doen. Je gaat toch wel uit je bol. De roze die zijn dan weer wat duurder. De Amerikaanse, die zijn 50 of 60 gulden, dat zijn de echte goede. De een is wat meer speedy, de ander heeft meer een tripeffect. De een gaat wat langer door als de ander." [064] De grote verscheidenheid aan verschijningsvormen maakt de aanbodzijde voor gebruikers erg onoverzichtelijk en een van de problemen is dat de kwaliteit niet getest kan worden. Alleen door het middel in te nemen kan men kwaliteit en uitwerking beproeven. Ook veel respondenten noemen dit als nadeel en geven aan dat het innemen van het middel de enige manier is om te testen wat men nu eigenlijk gekocht heeft. "Je ging er wel een beetje van uit je dak, maar in de ene zat misschien iets te veel speed in. Van de andere werd je alleen maar stoned en van een ander werd je gewoon ziek. Van een ander werd je drie dagen ziek, van een ander merkte je niks. Dat is soms altijd maar afwachten. D'er zijn nu de laatste twee maanden wel weer wat betere pillen te krijgen, kleine witte en wat dikkere bruine." [001] De respondenten die al langer ervaring hebben zijn het er over eens dat de kwaliteit in de loop van de tijd beduidend minder is geworden. Voor een aantal is dit een reden om ook niet meer te gebruiken. Voor het merendeel van de groep geldt echter dat ze, ondanks de onbekende middelen die ze binnen krijgen, de onvoorspelbare effecten en de risico's, toch XTC gebruiken.
De reden om te beginnen zijn gevarieerd. Veelal is het een combinatie van spanning, nieuwsgierigheid en beschikbaarheid. Het middel lijkt een positiever imago te hebben dan cocaïne. Het wordt niet als een echte harddrug gezien en er wordt makkelijker over gepraat. Tijdens het veldwerk zijn ook enkele 'pure' XTC-gebruikers aangetroffen die zeiden met cocaïne en heroïne niets te maken te willen hebben, omdat dat harddrugs zijn. Of dit positieve imago de overstap naar cocaïne makkelijker maakt valt niet te zeggen. Slechts drie respondenten hadden eerder ervaring met XTC dan met cocaïne. Uit hun verhalen blijkt echter niet dat zij hierdoor makkelijker zijn overgegaan op het gebruik van cocaïne. De andere respondenten hebben allemaal al ervaring met andere middelen, waaronder cocaïne, voordat zij aan XTC beginnen.
Effecten
Gezien de hierboven beschreven verscheidenheid is het niet verwonderlijk dat de respondenten verschillende effecten aangeven en soms ook moeite hebben deze te beschrijven. Bijna iedere respondent geeft een andere omschrijving van de effecten, maar er bestaat overeenstemming over gevoelens van gelukzaligheid, liefde naar medemensen, verhoogde activiteit en zin om te dansen. "Neem een vijfde trip, een beetje speed en coke door elkaar, dat moet je even door elkaar heen denken, en dan de house-stamp muziek erbij en je voelt je geweldig. Dat is wel de sfeer. Alles door elkaar, een beetje trippend. Ja, het is moeilijk te omschrijven. Je moet het eigenlijk meegemaakt hebben om het te voelen. Het is net zoiets als coke, maar dan gewoon acht uur langer. Een beetje trippen erbij en keihard zweten. Soms kreeg je ook wel visuele hallucinaties erbij. Dan zie je van mensen hun gezicht niet meer. De muziek is er ook heel bepalend bij, house erbij. Net zoals trips met the Doors." [064] "Ik bedoel je gaat elke keer weer net iets anders van die dingen uit je dak. Dan voel je echt weer heel gelukkig. Wordt het heel klef allemaal, zo van 'love, peace and happiness'. De ene keer sta je te dansen, de andere keer is het niet eens zo intens. Oké je voelt je wat lekkerder, dat soort dingen. Soms merk je ook helemaal niks. Van een goede XTC word ik gewoon heel warm, heel gelukkig van binnen. Je wordt er heel lief en aardig van en je wilt heel open praten. Je hebt ook heel veel zin om te dansen, constant dansen." [001] "Dat vond ik wel heel erg leuk, wel bijzonder grappig. Je raakt in extase, alles was mooi, de mensen, de lichtjes. Ik wilde ook alles aanraken. Het was heel erg aards. Bij andere dingen ga je weg van je lichaam, met XTC niet." [021] XTC wordt volgens sommigen niet ten onrechte een love-drug genoemd. Het maakt iedereen vriendelijk, liefdevol en er gaat een sexueel stimulerende werking van uit. Als afrodisiacum werkt het beter dan cocaïne (zie paragraaf 3.9). "Ze worden gewoon waanzinnig horny ook van die dingen. Die jongens die daar rondhangen ook, die lopen de hele dag met hun tong uit hun bek. Die meisjes allemaal die pakkies aan en komen meestal alleen binnen, alleen een bh weet je wel. Dus iedereen loopt mekaar op te geilen, op te fokken en die pillen. Dus als je eenmaal ergens mee begint is het moeilijk om d'r mee te stoppen. Dus als je begonnen bent met dansen, blijf je dansen. Als je begonnen bent met vrijen, blijf je vrijen, weet je wel." [081] "Je gevoel wordt wat sterker. Zoals gezegd je wordt iets geiler, je hebt meer behoefte aan sex, je kunt lachen, je kunt ontzettend veel drinken en je geest blijft redelijk normaal, 't wordt iets speedy maar toch ook weer een beetje trippend." [031]
Niet alle effecten die worden aangegeven zijn positief. Verschillende respondenten stoppen na één keer omdat men bijvoorbeeld helemaal niets merkt en het zonde vindt van het geld. Opmerkelijk is dat verschillende respondenten aangegeven dat men door XTC als het ware overgenomen wordt en de controle over zichzelf verliest. Dit wordt als een erg storend en negatief effect beschouwd. "Nooit weer. Neemt je gevoelsleven over, daar verzet ik me tegen, dit leidt dan tot kortsluiting en dan moet ik vervolgens overgeven. Coke kan ik uitstappen, XTC niet. Daar word ik door overgenomen." [082] "Ik verlies alle controle over mezelf en dat is het enige waar ik niet van hou. Ik wil wel controle over mezelf houden. Ik kreeg een half pilletje aangeboden op een house-party, en had zoiets van ik moet het toch eens proberen. Soort hallucinatie-achtige ervaring. Daarna nooit weer gedaan." [066]
Gelegenheden
Veel meer dan met cocaïne het geval is, is XTC gebonden aan uitgaan, feesten en dansen. Veel respondenten hebben hun eerste ervaring opgedaan op een house-party. Saillant detail is dat in Rotterdam een aantal house-party's is georganiseerd door mensen die ontevreden waren met het reguliere nachtleven. Wanneer men lang wilde doorgaan kwam men altijd een groep dezelfde, meestal harddrugs gebruikende, personen tegen. Dit veroorzaakte regelmatig een negatieve sfeer. Om hieraan te ontkomen creëerde men zelf mogelijkheden in de vorm van feesten (house-party's), waar vaak maar een select publiek toegang had. "Ik heb wel XTC gebruikt op house-party's, daar lijkt hij wel voor gemaakt. Een echte pretpil. Je wordt er alleen zo moe van." [026] "XTC werkt alleen als je uitgaat, je moet gewoon keiharde muziek horen. Als je het thuis gebruikt, merk je er totaal niks van." [023] "Het is heel vanzelfsprekend geworden dat iedereen eraan zit. Dat opdoffen voor een house-party komt, zonder dat je een pil hebt gebruikt, een beetje lacherig op je over. Als je wel een pil hebt gehad dan hoor je erbij. Vanuit je eigen wereldje zit je dan een beetje naar die mensen te kijken. En als je geluk hebt dan ga je nog uit je dak ook. En dan heb je helemaal niemand meer nodig." [030] XTC wordt beschouwd als een echte 'party-drug' en thuisgebruik komt niet of nauwelijks voor. Sommige respondenten leggen ook een link naar de jaren zestig. "Dan heb je die laserstralen en dan gaan ze helemaal psychedelisch dansen weet je wel. Die hippietijd gewoon, in de plaats van bloemen en hasj en dinges, hebben ze nou XTC en lasers. Gewoon de moderne tijd." [081] Volgens sommigen maakt het middel mensen vriendelijk en dempt het de agressie. Dit in tegenstelling tot cocaïne waardoor mensen 'cool' en ongevoelig worden. De sfeer die rond XTC hangt is anders dan die verbonden met cocaïnegebruik. "Ik ken jongens die kunnen mekaar niet uitstaan, die lopen te dansen als waanzinnigen met mekaar. Alleen als ze die pil op hebben. Hebben ze ook helemaal geen spatje agressiviteit meer in zich. Dat gaat gewoon weg. Er zijn ook nooit ongeregeldheden op house-party's. Nooit knokpartijen, dan moet je eens naar een zaak gaan waar alleen coke wordt gebruikt. Heb je elke week, in S., altijd ruzie. Altijd pistolen, barkrukken, politie. Daar wordt alleen coke gebruikt. Hebben ze wel eerst XTC's op, maar dan gaan ze daarna zich vol zitten proppen met coke, dan word je helemaal, raakt heel je systeem gewoon van in de war. Op house-party's nooit. Als ze daar ruzie hebben dan, 'kom laten we wat drinken', zo gaat dat dan." [081]
Combinatie met andere middelen
Ondanks dat men aangeeft verschillende middelen te gebruiken, gebruiken slechts weinigen XTC tegelijkertijd met cocaïne. Ook het gelijktijdig gebruik van alcohol heeft volgens velen een minder positieve uitwerking. "Voor XTC vind ik echt weer, op zich moet je daar eigenlijk niks bij drinken, niet bij blowen, gewoon die XTC nemen dan ga je goed uit je dak. Ik heb altijd het idee dat alles wat je meer neemt dat alleen maar tegen gaat. Ik weet niet of dat echt waar is, dat idee heb ik." [001] "De laatste tijd word je dood gegooid met die XTC. Daar heb ik een paar keer een kwart van gebruikt. Maar, nee. Zeker in combinatie met coke gaat dat niet. Voor mij in ieder geval niet. Dus daar ben ik niet kapot van." [072] In een vergelijking met cocaïne krijgt XTC verschillende plaatsen toebedeeld. De een beschouwt het als een prettiger middel dan cocaïne. "Coke, dat is een beetje per persoon verschillend. De een wordt wat opgefokt d'ervan, de ander wat rustiger. Je voelt je gewoon lekker, het is gewoon een vrij prettig gevoel. Ik denk XTC dat is iets intenser. Je ziet zoveel mensen die om zich heen lopen van, ik bedoel die lopen met een helemaal tevreden gezicht of dat trekt helemaal. Heb ik zelf vaak genoeg gehad, die gaan op de grond liggen of zitten, of heel wild springen of helemaal maf doen en dat heb je met coke niet, daar blijf je gewoon verder jezelf van." [001] "Ik heb ook wel eens XTC geslikt. Dat voelt eigenlijk prettiger dan coke. Dat is heel sterk afhankelijk van je persoonlijkheid. Er zit ook vast wel speed doorheen. Je wordt niet moe, je kunt heel veel drinken en je wordt zachtaardig. Ik ga er niet helemaal van uit mijn dak. Het is ook niet meer wat het was. Dat heb ik eens gelezen in een interview met George Michael." [062] "Het heeft een heel ander effect dan coke. XTC heeft toch het effect dat je hem heel langzaam op voelt komen. Het duurt zo'n drie kwartier voordat die echt inslaat. Je voelt het helemaal koud worden langs je ruggegraat en dan slaat het ineens in je hoofd. Heel spontaan trekt dan een hele kunstmatige grijns om je lippen en dan is het van wooooh! Dan weet je gewoon dat die begint. Zo is het in de hemel denk je dan." [030]
Voor anderen is het wel min of meer vergelijkbaar met cocaïne en weer andere respondenten geven aan dat het een veel sterkere, 'hardere' uitwerking heeft dan cocaïne. Hun voorkeur gaat eerder uit naar cocaïne. "Coke is wat zachter dan speed en XTC. De pil werkte na een tijdje uit, dat was een heel hatelijk gevoel" [057] "Toen ben ik eerst speed gaan gebruiken, en af en toe een XTC-pil. Daarna ben ik verder op de coke gegaan. Die beviel mij het beste. Het is het lekkerste en van de uitwerking ben je niet zo loom en kapot daarna." [055] Een enkele keer wordt XTC wel gezien als goedkoop alternatief voor cocaïne. "Ik denk dat ze ook allemaal wel coke zouden willen gebruiken, maar dat kan niet. Dan moet je gewoon super stinkend rijk zijn. Je kunt niet een hele nacht van coke stappen, dan moet je wel een hele berg hebben. En zeker niet als je om een uur of acht al je eerste nif neemt, tenminste dat heb ik." [037]
Handel
Zoals gezegd is er een grote verscheidenheid aan pillen en capsules op de markt die door gaan voor XTC. De prijzen liggen tussen de 30 en 50 gulden per pil. Er is een overlap in de handel van cocaïne en XTC. Veel cocaïne-dealers mogen dan absoluut niets willen weten van heroïne, de scheiding met XTC is minder prominent. "Mijn vrienden in de coffeeshop, daar verkopen ze alleen wit en nog niet eens stuff. En pillen koop ik ook daar. Die gespikkelde pillen zijn heftig. Die vent is een beetje geflipt, voor hem kan het allemaal niet heftig genoeg. Hij maakt ze ook steeds heftiger en heftiger. Hij maakt ze zelf. Gesneden poeder en daar maakt hij zelf tabletten van." [064] "Mijn dealer had alleen XTC-pillen en coke." [026] Om toch enige garantie omtrent de kwaliteit te krijgen, wordt geprobeerd zoveel mogelijk bij bekenden te kopen of van dealers waar mee men reeds goede ervaringen heeft. "XTC koop ik altijd van vrienden die het verkopen. Of je koopt het gewoon op een feest, op de parties enzo. Als je op een feest bent waar je verder niemand kent dan weet je het nooit, maar als je het gewoon koopt van bekenden en vrienden die het verkopen, dan weet je toch wel ongeveer wat het is." [001] "Ik haal mijn coke bij twee verschillende dealers. Ze verkopen alleen coke en XTC, verders niks. Het zijn huisadressen. Het zijn vrienden van me, van school ook, dus die kan ik vertrouwen." [055] Dat dit niet altijd een waterdichte garantie vormt blijkt uit het verhaal van een dealer: "Ik heb ook veel mensen genept, ik zeg het je eerlijk, ik heb echt veel dingen uitgehaald. Ik heb ook wel eens hier met jongens gezeten die ik zelf geript heb. Je weet hoe het werkt en in dat wereldje is het gewoon zo. En met XTC- pillen, ik heb er ook vaak verkocht, maar geen XTC. Misschien een aspirientje ofzo. Dat soort dingen heb ik vaak uitgehaald. Er wordt veel mee gerommeld." [042]
   
Ontwikkelingen
De respondenten zijn het er over eens dat het gebruik van XTC toeneemt. Minder eenduidig is hun opvatting in hoeverre het cocaïnegebruik erdoor wordt verdrongen. Volgens sommigen is dat wel het geval. "Volgens mij neemt cokegebruik af, ze willen steeds gemakkelijker en harder, dat is XTC." [067] "Een hoop mensen zijn gewoon overgestapt op XTC's. Omdat het makkelijk is, je neemt een pil, klaar, heel de avond." [081] "Volgens mij neemt XTC toe. De yuppies gebruiken het steeds meer en ook bij de house-party's. XTC wordt wel steeds populairder. De rest raakt wat op de achtergrond." [022] Anderen beweren dat het voor het gebruik van cocaïne niet zoveel uitmaakt. Over het algemeen bestaat de indruk dat het gebruik van XTC dat van cocaïne enigszins verdringt. Een opmerkelijke constatering, omdat voor de respondenten zelf maar bij een enkeling het gebruik van cocaïne door XTC is afgenomen.
Resumerend kan worden gesteld dat XTC zich ondertussen een plaats heeft verwor ven onder de middelen die in Rotterdam gebruikt worden. Onder cocaïnegebruikers is het gebruik van het middel weliswaar niet ongewoon, maar het is zeker geen gemeen goed. Het gebruik van XTC neemt volgens de respondenten toe, terwijl de kwaliteit afneemt. Er lijkt veel rotzooi te worden verkocht. De indruk is dat het middel vaak wordt versneden met speed en LSD. Of XTC de cocaïne verdringt is niet duidelijk. Voor onze respondenten gaat dat in ieder geval niet op. Ook geldt voor hen niet dat zij via XTC de overstap naar cocaïne hebben gemaakt. Het feit dat zij al verschillende middelen hebben gebruikt maakt het wellicht wel makkelijker om ook XTC eens te proberen. Anderen vinden het gebruik van cocaïne echter wel genoeg en hoeven daar niet nog eens een drug aan toe te voegen. "XTC wordt wel de love-drug genoemd, maar dat is natuurlijk belachelijk. Love is gewoon de drug. Dat is beter dan wat te gebruiken." [093]
3.11    Kwaliteit van cocaïne en XTC
De meeste respondenten geven aan dat de kwaliteit van de cocaïne aan wisselingen onderhevig is. Over het algemeen is de opvatting dat de kwaliteit in de loop der jaren achteruit is gegaan. "Toen was er een kwaliteit en dat vind je nu nooit meer terug. Dat was toen de sublieme kick." [052] "Het is ontzettend duur en de kwaliteit is heel erg achter uit gegaan. Vaak wel. Vroeger ging het licht er van aan." [069] Men baseert zich daarbij meestal op de uitwerking na het innemen van cocaïne. Het kopen gebeurt voornamelijk op basis van vertrouwen. Men beschikt niet over een goede testmethode, al proberen verschillende respondenten door de smaak te proeven en te kijken naar het verdovende effect (op de tong of het tandvlees) of het om goede cocaïne gaat. "Je kunt het ook proeven op je tong en als het gaat tintelen, en als gewoon het bekende cokes maakje in je mond komt, oké. Maar dat hoeft niet veel te zeggen natuurlijk. Ik bedoel als je, laten we zeggen waspoeder op je tong zou leggen zou het ook wel gaan tintelen. Het is meer dat het eruit ziet alsof je er heel wat van weet." [001] "Je deed een beetje op je tanden en beet op je tong om te voelen hoe verdovend het was. En hoe meer het verdoofde en tintelde hoe beter het was, zo merkte ik het. Zo probeerde ik het altijd eerst. Het was wel negen van de tien keer goed." [015] Over het algemeen wordt deze methode niet als erg betrouwbaar gezien en beschermt het alleen tegen het kopen van middelen als pure suiker of completa. Subtielere versnijdingen komen op deze wijze niet aan het licht. Alleen respondenten die zelf dealen of gedeald hebben, zijn op de hoogte van goede methoden om de kwaliteit te testen. Dit is meestal noodzaak, omdat het om grotere hoeveelheden gaat. "Er zijn verschillende manieren voor. De een is heel simpel met chloor en water. Dan kun je daar een kleine kwantiteit doorheen laat vallen en kun je aan de hand van de ontwikkelingen van de val van de coke, van de sliert die er achter aankomt, gewoon bepalen of het goede of slechte coke is. De tweede is een manier van verbranding. Dus gewoon een beetje in zilverpapier en kijken hoe snel het verbrandt en wat er overblijft. Een andere manier is: je hebt van die buisjes in de handel met kleuren, chemische spullen, de een moet je breken dan krijg je al een idee van hoeveel coke d'er in zit. En breek je dat andere buisje dat er inzit open, waar ander chemisch spul inzit, dan kun je door het uiteindelijk kleurresultaat bepalen of je redelijke, goeie of wel zeer goeie kwaliteit in handen hebt." [003]
De respondenten die basen, chinezen of spuiten krijgen tijdens de noodzakelijke voorbereidingen, de cocaïne dient dan namelijk gekookt te worden, wel enig zicht op de kwaliteit. "Als het gekookt is in ammoniak of maagzout en d'r blijft niets geen troep over dan is het haast puur. Dat komt ook omdat het geen poeder is. Het is een bonk, een korrel, een grote korrel van een half gram." [011] Voor de meeste respondenten blijft het uitproberen echter de enige testmethode.
Iedereen is op de hoogte van het feit dat er gerommeld wordt en dat het om versneden cocaïne gaat. De schattingen omtrent de zuiverheid zijn vaak een slag in de lucht, zo geeft men zelf ook aan, en lopen van 35 tot 85 procent. "De laatste tijd begint het weer meer op te komen. Je krijgt wat korting als je meer haalt. Ik heb nu goede kwaliteit, zo'n 85%. Dat vind ik aardig goed." [055] "Ik vermoed dat er speed doorheen zit. Ik heb wel eens 80% zuivere in mijn handen gehad direct uit Peru. Wat ik nu tegenkom is 35% of zo." [021] Volgens de respondenten wordt cocaïne vooral met speed versneden. "Als je geen goede coke hebt, zit er speed door. Daar word je dan gespannen van, van coke word je ook wel een tikje energieker, maar niet zo gespannen. Het ligt ook wel voor de hand om coke te versnijden met speed." [060] Door versnijding met speed worden de effecten anders. Men raakt sneller opgefokt en kan na gebruik niet slapen. In een onderzoek onder Amsterdamse gebruikers wordt ook speed genoemd als versnijdingsmiddel (Cohen 1989). Enkele, met het gebruik samenhangende, negatieve effecten worden aan de versnijding met speed toegeschreven. Uit de testen van de cocaïne blijkt echter dat de cocaïne redelijk zuiver is (65.1%) en dat er van versnijding met speed geen sprake was. Het gaat in Cohen's onderzoek om een beperkte groep gebruikers, namelijk die uit niet-deviante subculturen. In ons onderzoek zijn geen laboratoriumtests uitgevoerd, maar gezien de grotere diversiteit van de onderzoekgroep, is het aannemelijk dat er grotere verschillen in de kwaliteit van de cocaïne optreden. Speed is overigens niet het enige middel dat wordt genoemd. "Vaak versneden met malytol, een babylaxeermiddel. Dat doe ik trouwens voor mezelf ook wel eens, want af en toe is het heel erg sterk. Echt zo'n benzinelucht. Met malytol neem je dezelfde hoeveelheid en dan is de uitwerking wat milder. Maar soms is het gewoon te sterk, dan is het niet te snuiven anders brand je gewoon je neus. Maar het is natuurlijk nooit zuiver. Ik weet ook adressen daar is het gewoon ronduit slecht. Het gebeurt ook dat je de helft kalk en de helft coke krijgt." [024] "Als je slechte coke hebt, dan na de eerste 10, 15 minuten, haal je je neus op en dan heb je een zoutsmaak. Goede coke werkt na een minuut of tien. Wat ze door slechte coke heengooien? Calciniet, hasjpoeder, schuurmiddel, kalk, alles wat wit is." [094] Genoemd worden verder nog cafeïne, lidocaïne, aspirine, meel, wasmiddel, babypoeder, plasmiddelen, suiker, zout, kalk, gestampt glas, gestampte TL-buis. Veel negatieve effecten, zoals geen enkele uitwerking, een korte werking, veel naar de wc, bloedneus, slapeloosheid, opgefoktheid en hartklachten, wijt men aan de versnijding van cocaïne met de eerder genoemde middelen.
Ondanks alle slechte kwaliteit die er op de markt is, geeft het merendeel van de gebruikende respondenten aan dat ze momenteel wel de beschikking hebben over een goede kwaliteit cocaïne. "De kwaliteit is door de jaren heen minder geworden, maar als je de juiste adressen weet dan kun je nog steeds topkwaliteit kopen." [090] "Maar daar moet ik bij zeggen dat als ik coke heb, via vrienden, dan weet ik ook gegarandeerd dat ik goeie coke heb. Terwijl er veel rotzooi op de markt is waar veel speed in verwerkt zit. Ik heb altijd hele goeie gehad." [100] Men koopt het liefst bij goede vrienden of bij een vaste dealer, bijvoorbeeld een huisadres, omdat men dan de persoon kan aanspreken op wat hij verkocht heeft. Het kopen op straat wordt zo veel mogelijk vermeden. "Je moet ook uitkijken waar je het koopt. Sommige mensen die maken er ook gewoon maar wat van. Ze schrapen het kalk van de muur af. Het scheelt heel erg veel. Je moet nooit op straat kopen. Je moet eigenlijk een vast iemand hebben." [052] Dit is slechts een beperkte garantie. Men weet niet precies wat men krijgt. Overigens geven veel respondenten aan nieuwsgierig te zijn naar de kwaliteit van de door hun gekochte cocaïne. Volgens één van de respondenten zou er zelfs een soort keurmerk moeten komen. "Als je nou een standaard kwaliteit had, waar bijvoorbeeld de Nederlandse vereniging van huisvrouwen een zegel op zou plakken. Of dat een keuringsdienst van waren dit gewoon in de gaten zou houden: 'dit middel bevat niet meer dan 40% cocaïne en 60% manithol'. Dat zou het gebruik van mensen stabiliseren. Je weet gewoon van, 'ik heb coke en dit is het effect van die coke." [078]
Noten
1. Bij de verdere analyses wordt onder meer regelmatig een onderscheid gemaakt tussen opiaatgebruikers en niet-opiaatgebruikers, omdat zij op diverse kenmerken sterk van elkaar verschillen. Opiaatgebruikers gebruik(t)en, al dan niet regelmatig, heroïne en methadon, terwijl niet-opiaatgebruikers deze middelen nooit hebben geconsumeerd.
2. 47% Van de respondenten en 51% van de nominees behoort tot de leeftijdscategorie 20 tot 30 jaar. De gemiddelde leeftijd van de Amsterdamse respondenten is ruim 30 jaar; het zwaartepunt ligt tussen 25 en 35 jaar.
3. Tot de categorie 'inadequaat beschreven' behoren onder andere: scholieren, studen ten, dienstplichtigen, werklozen. Tevens zijn in deze categorie respondenten inge deeld waarvan alleen de beroepssector en niet de functie bekend is.
4. Maar liefst 57% van de Amsterdamse respondenten heeft een opleiding op HBO/WO-niveau gevolgd en slechts 5% op LBO-niveau, in Rotterdam respectievelijk 44% en 18%.
5. Chinezen is een manier waarop als volgt heroïne wordt toegediend: de drug wordt op een zilverpapiertje verhit en de dampen worden met behulp van een (kartonnen) koker geïnhaleerd.
6. De periode van het zwaarste gebruik wordt gedefinieerd als de periode waarin de respondent het meest frequent en/of de grootste hoeveelheden cocaïne tot zich neemt. Deze periode is niet gebonden aan een bepaalde tijdsduur: zij loopt voor de verschillende respondenten uiteen van een week tot enkele jaren.
7. Bij het lezen van figuur 3.4 dient rekening te worden gehouden met het feit dat niet elke respondent de berekende hoeveelheid binnen één maand daadwerkelijk heeft gebruikt; voor een aantal respondenten duurde de periode van het zwaarste gebruik korter dan een maand.
8. Onder verslaafd wordt verstaan: 1) zichzelf verslaafd noemen; 2) heeft zowel fysieke, psychische, economische als relationele problemen.
9. Hieronder wordt ononderbroken cocaïnegebruik verstaan gedurende bijvoorbeeld een of twee etmalen.
10. Onder de Amsterdamse gebruikers van Cohen is dit 36%, waarvan echter slechts een enkeling regelmatig heroïne heeft gebruikt (Cohen 1989).
vorige   volgende
Colofon en inhoudsopgave
Hoofdstuk 1    Inleiding en probleemstelling
Hoofdstuk 2    Verkooppunten
Hoofdstuk 3    Algemene impressies
Hoofdstuk 4    Karakteristieke kenmerken
Hoofdstuk 5    Typologie
Hoofdstuk 6    Spreiding, verspreiding en omvang
Hoofdstuk 7    Conclusies en discussie
Samenvatting
Literatuur
Bijlage A    Verklarende woordenlijst
Bijlage B    Beroepsclassificatie naar soorten
Bijlage C    Patronen van gebruik
 
© INTRAVAL, Groningen-Rotterdam .
Deze site wordt onderhouden door De Poel Webdesign.